کرمان رصد - فرهیختگان / «وحدت مواضع در عین کثرت» عنوان سرمقاله در روزنامه فرهیختگان به قلم کبری آسوپار است که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
آمریکا میخواهد انرژی هستهای ایران بخشی از مذاکره با ایران باشد؛ درحالیکه ایران به کل مذاکرات خوشبین نیست و هستهای را هم بهطور کامل خارج از این چهارچوب میداند. مجموعه اظهارات مقامات ارشد ایرانی در روزهای اخیر، تصویری متفاوت از آنچه آمریکا میخواهد، ترسیم میکند؛ تهران نهتنها هیچ گفتوگویی بر سر موضوع هستهای را در دستور کار ندارد، بلکه هرگونه گمانهزنی در این باره را قاطعانه رد میکند و برای مذاکره منتظر تحقق شروط هفتگانه خود است.
رد صریح
صبح یکشنبه ۲۴ آبان، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، در پاسخ به پرسش درباره پذیرش خواستههای هستهای آمریکا توسط ایران، با صراحت گفت: «خیر؛ در این مرحله بحثی درباره موضوعهای هستهای نداریم و نداشتیم.» او در واکنش به گمانهزنی آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره تأسیسات مخفی در تهران نیز اظهار داشت آژانس خودش را گرفتار «گمانهزنی غیرفنی» کرده است و روی آوردن به چنین روشی، مشکلی را از آژانس و منطقه حل نمیکند. بقایی با تأکید بر اینکه حق غنیسازی ایران بر اساس عضویت در انپیتی به وجود آمده است، انتقاد تندی نیز به آلمان و فرانسه وارد کرد و گفت این دو کشور طبق برجام مسئولیت داشتند، اما از تعهدات خود عدول کردند و این نشاندهنده فقدان ثبات قدم آنها در کنشهای بینالمللی است؛ موضعگیریهایی که به رژیم منع اشاعه ضربه میزند.
سخنگوی وزارت خارجه اولین مقام ایرانی نیست که صراحتاً مذاکره هستهای را رد میکند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پیشتر از ارائه شروط هفتگانه ایران به آمریکا خبر داد و گفت تهران همچنان منتظر پاسخ روشن و صریح واشنگتن است، اما پاسخ اولیه طرف آمریکایی از نظر تهران کافی نبوده است. او با تأکید بر اینکه شروط هفتگانه در چهارچوب حقوق مردم کشور قرار دارد، تصریح کرد: «تنگه هرمز تا زمانی که این شروط اجرا نشوند، بازگشایی نخواهد شد.» رضایی ادعاهای مقامات آمریکایی درباره ادامه مذاکرات و برگزاری نشست در قطر را «دروغین» خواند و هدف آن را کاهش فشارهای اقتصادی و پایین آوردن قیمت نفت دانست.
رضایی همچنین در گفتوگو با شبکه المیادین تأکید کرده «به دوستان روس اعلام کردیم که مواد غنیسازیشده در داخل ایران باقی خواهد ماند و ما خودمان از آن استفاده خواهیم کرد. ما به مواد غنیسازیشده برای طراحی کشتیها و زیردریاییهایی نیاز داریم که با انرژی هستهای کار میکنند.»
قالیباف نیز با تأکید بر اجرای هفت شرط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات گفت: «توپ اکنون در زمین آمریکاییهاست؛ آنها باید تصمیم بگیرند و آن را اعلام کنند.» مفهوم تأکید قالیباف و رضایی بر شروط هفتگانه و عدم خروج مواد غنیسازیشده از ایران، خارج بودن موضوع هستهای از هر نوع مذاکراتی است. نیکزاد، نایبرئیس مجلس، هم گفته بود «دشمنان ما باید بفهمند که ملت ایران در هیچ شرایطی و تحت هیچ فشاری، تصمیمی برای مذاکره در موضوع هستهای ندارد.»
او یادآور شد ملت ایران به اندازه کافی فرصت مذاکره در اختیار دشمنان قرار دادند، اما با عهدشکنیهای مکرر و بمباران غیرقانونی بخشی از تأسیسات هستهای صلحآمیز مواجه شدند و اکنون «این پنجره مذاکراتی به روی دشمنان ما بسته شده است، چون حرف جدیدی برای ملت ایران ندارند.»
مجموع این اظهارات نشان میدهد که تهران نهتنها هیچ مذاکرهای بر سر موضوع هستهای را در دستور کار ندارد، بلکه هرگونه گمانهزنی در این باره را رد میکند و شرطگذاریهای جدیدی نیز برای واشنگتن تعیین کرده است. یعنی از منظر مقامات جمهوری اسلامی ایران، پنجره دیپلماسی هستهای فعلاً بسته است و توپ در زمین آمریکا قرار دارد. آمریکاییها باید در مورد شروط ایران تصمیم بگیرند و آن را اعلام کنند.
چه چیزی هستهای را از موضوع مذاکره خارج کرد؟
در سال گذشته، دو بار و درحالیکه مذاکرات در جریان بود، آمریکا و اسرائیل بهطور مکرر به تأسیسات هستهای حمله کردند و اصل «مذاکره تحت تهدید نظامی بیمعناست» را کاملاً اثبات کردند. این امر باعث شده ایران موضوع هستهای را از دایره مذاکره خارج کند. ایران بارها اشاره کرده که ایالات متحده در طول مذاکرات مستقیماً به تأسیسات هستهای ایران حمله کرده است. عراقچی این اقدام را خیانت به دیپلماسی و ضربه بیسابقه به رژیم عدم اشاعه توصیف کرد و نکته مهم اینکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی هم حمایت سیاسی از ایران را بهعنوان یک عضو خود که هدف حمله نظامی قرار گرفته، انجام نداده، تا جایی که حتی یک محکومیت ساده کلامی هم در مورد حملات نظامی به تأسیسات هستهای ایران نداشته است. در چنین شرایطی روشن است که ایران گفتوگویی در موضوع هستهای نداشته باشد.
بمبهای چند هزار پوندی بر سر فردو و نطنز و اصفهان و تهدید مداوم تأسیسات هستهای کوه کلنگ، در واقع درهای گفتوگو در موضوعات فنی مانند سطح غنیسازی و ذخیرهسازی اورانیوم غنیشده را میبندد. مقامات ایرانی در سطوح مختلف تأکید کردهاند حق غنیسازی بر اساس معاهده NPT به دست آمده و موضوعی نیست که بتوان درباره آن مذاکره کرد. درباره شرایط هم پیش از اینها میشد گفتوگو کرد، اما آمریکا خود خواست مسیر نظامی را پیش ببرد، نه دیپلماسی و گفتوگو را. عدم تمایل ایران به مذاکره، به دلیل ضدیت با دیپلماسی نیست، بلکه این است که تجربه دو سال گذشته به تهران ثابت کرده که مذاکره نهتنها امنیت را تضمین نمیکند، بلکه ممکن است بهعنوان پوششی برای حمله مورد استفاده قرار گیرد. مذاکره، عضویت در نهادهای قانونی و بازرسیهای مداوم، هیچکدام نتوانست حق مردم ایران برای دستیابی به انرژی هستهای را تضمین کند و جواب همه اقدامات قانونی و حسننیت ایران با بمب و تحریم داده شد. بر این اساس طبیعی است که هستهای دیگر موضوع مذاکره نباشد.
پارادوکس نابودی و مذاکره
در این میان یک پارادوکس در مواضع آمریکاییها هم به چشم میآید. ترامپ بارها مدعی شده که تأسیسات هستهای ایران را «نابود» کرده است. بیایید فرض کنیم این ادعا درست باشد. منطقاً دیگر چیزی باقی نمیماند که بخواهد بر سر آن مذاکره شود. بر سر چیزی که نابود شده و نیست که مذاکره نمیکنند و اگر نادرست باشد، باز هم حق هستهای ایران پابرجاست و تهران درباره حق خود مذاکره نمیکند. این پارادوکس ساده، دقیقاً همان نقطهای است که مقامات ایرانی بر آن دست گذاشتهاند.
از نگاه تهران، اصرار واشنگتن بر مذاکره همزمان با ادعای نابودی، خودش نشانهای است که عملیات نظامی به هدف اعلامشده نرسیده است. اگر تأسیسات واقعاً از بین رفته بود، آمریکا نیازی به شرطگذاری و درخواست گفتوگو نداشت. بنابراین ادعای «نابودی کامل» بیشتر یک جنگ تبلیغاتی است تا واقعیت میدانی. آنقدر هم توسط ترامپ تکرار شد که تقریباً همه متوجه شدند که ادعای گزافی است؛ پیروزی نیازی به این حجم کار و ادعای تبلیغاتی مکرر ندارد، خودش دیده میشود.
وقتی طرف مقابل، ادعای نابودی میکند و همزمان درخواست مذاکره دارد، معنایش این است که مذاکره نه برای توافق، بلکه برای «تسلیم کامل» است. یعنی همهچیز را باید بدهید! به همین دلیل تهران میگوید پنجره دیپلماسی بسته شده و توپ در زمین آمریکاست تا اول موضع خود را روشن کند: یا نابودی را بپذیرد و مذاکره را رها کند یا بپذیرد که چیزی نابود نشده و درباره حق ایران مذاکره نکند.