کرمان رصد - دنیای اقتصاد /متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
کورش احمدی| مذاکرات ایران و آمریکا همچنان درگیر اختلافی اساسی بر سر ترتیب اجرای تعهدات و امتیازدهی متقابل است؛ اختلافی که می‌تواند دستیابی به توافقی موقت را نیز دشوار کند. در شرایطی که تهران و واشنگتن بر سر چگونگی اجرای تعهدات متقابل اختلاف‌نظر دارند، آمادگی اعلام‌شده روسیه برای کمک به برقراری صلح نیز هنوز به ابتکاری عملی برای میانجی‌گری تبدیل نشده است.
گره اصلی مذاکرات را باید در اختلاف بر سر این موضوع جست‌وجو کرد که هر طرف چه امتیازی را، در چه مرحله‌ای و در ازای کدام اقدام طرف مقابل ارائه خواهد کرد. پاسخ آمریکا به پیشنهادهای ایران که از طریق قطر به تهران منتقل شده، ظاهرا نتوانسته اختلافات دو طرف را برطرف کند. ایران مجموعه‌ای از هفت شرط را مطرح کرده که محورهای آن با مفاد یادداشت تفاهم اسلام‌آباد همخوانی دارد. رفع محدودیت‌های صادرات نفت، آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران و پایان محاصره دریایی از جمله خواسته‌های تهران است. ایران خواستار اجرای این اقدامات در بازه‌ای مشخص، یعنی حدود پنج تا هفت روز پیش از بازگشایی تنگه هرمز است. در مقابل، به نظر می‌رسد واشنگتن حاضر نیست امتیازهای موردنظر تهران را صرفا در ازای بازگشایی تنگه هرمز ارائه کند و می‌خواهد این امتیازها به پیشرفت مذاکرات هسته‌ای و اقدامات ایران در این زمینه گره بخورد. به این ترتیب، اختلاف اصلی لزوما به مخالفت کامل دو طرف با اصل برخی شروط محدود نمی‌شود، بلکه مساله این است که کدام طرف باید نخستین گام را بردارد.
تهران می‌خواهد پیش از ورود به مرحله بعدی مذاکرات، نشانه‌ای ملموس از تغییر رویکرد آمریکا دریافت کند؛ در مقابل، واشنگتن نیز به‌دنبال آن است که پیش از اعطای امتیازهای مهم، از اقدامات ایران اطمینان حاصل کند. چنین وضعیتی، با توجه به بی‌اعتمادی میان دو طرف، امکان توافق را محدود می‌کند. در این میان، اظهارات ولادیمیر پوتین درباره آمادگی روسیه برای کمک به حل اختلافات نیز پرسش‌هایی درباره ظرفیت و انگیزه مسکو برای میانجی‌گری مطرح کرده است. اطلاعات روشنی درباره آمادگی عملی روسیه یا تمایل ایران و آمریکا به پذیرش چنین نقشی وجود ندارد.
از سوی دیگر، جنگ اوکراین و تلاش مسکو برای بهبود موقعیت خود در تعامل با واشنگتن، همچنان از اولویت‌های مهم سیاست خارجی روسیه است. بنابراین، نمی‌توان فرض کرد که مسکو در پرونده ایران و آمریکا مستقل از محاسبات راهبردی خود عمل خواهد کرد. با تداوم اختلافات، ادامه فشار اقتصادی و محاصره دریایی، در کنار احتمال حملات محدود، از سناریوهای قابل تصور است؛ هرچند نمی‌توان وقوع جنگی گسترده را قطعی دانست. در شرایط کنونی، چشم‌انداز دیپلماسی بیش از آنکه به اعلام آمادگی برای مذاکره وابسته باشد، به انعطاف دو طرف در تعیین ترتیب تعهدات بستگی دارد. تا زمانی که تهران و واشنگتن بخواهند پیش از انجام تعهدات خود، امتیازهای طرف مقابل را دریافت کنند، بن‌بست موجود می‌تواند ادامه یابد و حتی دستیابی به توافقی محدود نیز دور از دسترس بماند.