کرمان رصد - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نشریۀ تلگراف هم در گزارشی میکوشد به همین پرسش پاسخ دهد. این نشریه از چهار عاملی نام میبرد که انصارالله یمن را به یک قدرت نظامی بزرگ تبدیل کردند: گروه یمنی از تخصص ایران، تسلیحات بهغنیمتگرفتهشده، شبکههای بازار سیاه آفریقا و خصومت فزاینده با غرب بهره گرفتهاند.
وقتی انصارالله هفتۀ گذشته به سمت یک تنگه مهم کشتیرانی جهانی پیشروی کردند، روشن شد که آنها دیگر صرفاً گروهی از جنگجویان قبایلی ژندهپوش نیستند. آنها درحالیکه دمپایی به پا داشتند، سوار بر کامیونهای نظامی وارد شهرهای بندری تصرفشده شدند و با سلاحهای آمریکایی شلیک کردند؛ سلاحهایی که نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان سعودی پیش از فرار خود جا گذاشته بودند.
این تصاویر نشاندهندۀ تحول دو دههای گروهی است که از یک شورش کوهستانی به یکی از توانمندترین نیروهای غیردولتی جهان تبدیل شده است؛ گروهی با زرادخانهای که با ارتش بسیاری از کشورها رقابت میکند و توانایی آن را دارد که دریای سرخ را به گلوگاه تبدیل کند و هزینه انرژی را در بریتانیا افزایش دهد.
به گفته تحلیلگران و منابع یمنی که با تلگراف گفتوگو کردهاند، انصارالله تسلیحات خود را از چهار مسیر همپوشان به دست میآورند. آنها سلاحهایی دارند که در میدان نبرد به غنیمت گرفتهاند؛ تسلیحات و تخصصی که ادعا میشود از ایران میآیند؛ سلاحهایی که در داخل و با استفاده از قطعات خریداریشده در بازارهای تجاری جهان تولید میشوند؛ و همچنین از شبکه رو به رشد تجارت در بازار سیاه در سراسر شاخ آفریقا استفاده میکنند. بسیاری از این تسلیحات، سلاحهای روسی هستند که از عملیات گروه مزدور واگنر در آفریقا باقی ماندهاند.
انواع سلاحهای انصارالله
یمن در گذشته و همچنان یکی از مسلحترین جوامع روی زمین است. با جمعیتی حدود ۴۰ میلیون نفر، برآورد میشود ۴۰ تا ۶۰ میلیون قبضه سلاح در اختیار مردم این کشور باشد. بهطور سنتی، وقتی یک پسر به سن معینی میرسد، یک کلاشینکف و یک خنجر به او داده میشود.
وقتی حوثیها در سال ۲۰۱۴ به پایتخت، صنعا، یورش بردند و دولت را سرنگون کردند، به ذخایر تسلیحاتی ارتش یمن دسترسی پیدا کردند؛ بااینحال، تسلیحات بهجامانده از گذشته بهسرعت در حملات به عربستان سعودی و امارات متحده عربی، پس از مداخله ائتلاف در سال ۲۰۱۵، مصرف شدند.
کارشناسان برآورد میکنند انصارالله بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ موشک بالستیک دوربرد و احتمالاً حدود هزار پهپاد در اختیار دارند؛ رقم بسیار بزرگی نیست، اما برای تهدید بازارهای جهانی نفت کافی است.
موشکهای سری «فلسطین-۲» آنها که حوثیها میگویند هایپرسونیک هستند و بارها آنها را علیه اسرائیل شلیک کردهاند، بردی تا ۱٬۲۵۰ مایل دارند. برخی تحلیلگران ادعا میکنند که این موشکها تقریباً بهطور قطع از ایران تأمین شدهاند، زیرا ساخت آنها برای انصارالله بهتنهایی بیش از حد پیچیده است.
موشک «حاتم» که بر اساس موشک «خیبرشکن» ایران ساخته شده است، کلاهکی به وزن نیم تن حمل میکند و برد آن تا ۹۰۰ مایل است. موشکهای کروز «قدس» آنها در ارتفاع پایین پرواز میکنند تا از سامانههای راداری فرار کنند. پهپادهای انتحاری «صماد» و «قاصف» آنها نیز تا ۱٬۵۰۰ مایل برد دارند. انصارالله همچنین قایقهای بدون سرنشین انفجاری ساختهاند و به گفته منابع یمنی، در حال توسعه زیردریاییهای خودکار (شِهپاد) و مینهای دریایی هستند.
کمک از آفریقا: با رشد انصارالله، آنها شبکههای تسلیحاتی و دریایی خود را به خارج از یمن گسترش داده و با گروههای مسلح در سراسر شاخ آفریقا ارتباط برقرار کردهاند؛ بهویژه با الشباب، شاخه القاعده در سمت سومالیایی خلیج عدن. منابع یمنی همچنین میگویند بخشی از تجهیزات نیز از عملیات واگنر در سراسر آفریقا به جا مانده و از طریق شبکههای ساحلی سومالی دوباره به جریان افتاده است.
نیرومندی گفتمانی انصارالله در یمن
برخی ادعا میکنند که عملیات تهاجمی کنونی با طراحی تهران انجام شده است. محمود شحرا، دیپلمات پیشین یمنی، گفت: «این احیای مجدد، راهبردی از سوی ایران است؛ نوعی توزیع بار. ایران بارهای زیادی بر دوش دارد، بنابراین میخواهد حواس آمریکاییها و اسرائیلیها را پرت کند تا خط مقدم در صنعا باشد، نه تهران. این پیام است.» بااینحال، او نسبت به نگاه کردن به انصارالله صرفاً بهعنوان ابزار تهران هشدار داد. او گفت: «حوثیها برای تشدید تنش به کسی نیاز ندارند که آنها را تشویق کند. آنها انگیزههای خودشان را برای تشدید تنش دارند.»
یک منبع یمنی گفت انصارالله که در داخل کشور با بحران اقتصادی مواجه هستند، «میخواهند مشکل خود را صادر کنند و در هر توافق آیندهای که ایران را دربر بگیرد، وارد شوند. آنها میترسند ایرانیها آنها را قربانی کنند.» فارع المسلمی، پژوهشگر حوزه یمن در چتمهاوس، هشدار داد که قدرت واقعی انصارالله به همان اندازه که نظامی است، به روایت و گفتمان آنها نیز مربوط میشود؛ زیرا این گروه تحت تأثیر ایدئولوژی قدرتمندی قرار دارد.
تحلیلگرانی که سالها یمن را زیر نظر داشتهاند، معتقدند بمباران بهتنهایی هرگز انصارالله را شکست نخواهد داد. بدر موسی السیف، استاد تاریخ در دانشگاه کویت، میگوید که نه حملات هوایی و نه ائتلافهای دریایی کارساز نخواهند بود. او گفت: «باید روی زمین حضور داشته باشید؛ و هیچکس حاضر نیست ارتشهای خود را روی زمین وارد کند. بنابراین آنها باید بنشینند و مذاکره کنند. مذاکره هم بسیار دشوار خواهد بود، زیرا آنها با ذهنیتی کاملاً متفاوت وارد میشوند که ایدئولوژی آن را هدایت میکند. اما سیاست، هنر سازش است.» المسلمی هم گفت: «آنها را دستکم نگیرید. من دائماً به این فکر میکنم که چه زمانی از خواب بیدار خواهم شد و خبر حمله حوثیها به جایی در داخل غرب را خواهم شنید.»
چرا انصارالله در طول سالها جنگ فقط قدرتمندتر شدهاند؟
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در گزارشی تحلیلی میکوشد به پرسشی مشابه پاسخ دهد: در مقاطع مختلف طی یک دهۀ گذشته، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، ایالات متحده، بریتانیا و اسرائیل حملات هوایی سنگینی علیه انصارالله یمن انجام دادهاند؛ اما در نهایت شاهد بودهاند که این گروه فقط قدرتمندتر شده است.
اکنون، در شرایطی که آنان به سمت یک گلوگاه دریایی مهم پیشروی و به تأسیسات نفتی عربستان سعودی حمله میکنند و بازارهای جهانی را متلاطم کردهاند، گزینههای چندانی برای متوقف کردن آنها باقی نمانده که پیش از این امتحان نشده باشد. دلیلش این است که حوثیها در قلمرویی وسیع و کوهستانی فعالیت میکنند؛ جایی که میتوانند نیروها و زیرساختهای نظامی خود را پراکنده کنند و همزمان زیرساختهای مهم نفتی و مسیرهای اصلی تجارت را تهدید کنند.
مایکل نایتس که مطالعات گستردهای درباره حوثیها انجام داده و اکنون رئیس بخش تحقیقات در مؤسسه مشاوره راهبردی هورایزن اِنگیج در نیویورک است، میگوید: «آنها متعهدترین، از نظر ایدئولوژیک خالصترین و تهاجمیترین» متحدان منطقهای ایران هستند. او میافزاید: «ایرانیها آنها را بهسرعت توسعه دادهاند. چیزهایی که حزبالله لبنان ۲۰ سال طول کشید تا توسعه دهد، حوثیها در پنج سال توسعه دادهاند.»
برآورد میشود که انصارالله تا سال ۲۰۲۴ توانسته بودند ۳۵۰ هزار نیرو جذب کنند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۵، زمانی که عربستان سعودی در جنگ داخلی یمن علیه حوثیها مداخله کرد و محاصره دریایی اعمال کرد، تنها حدود ۳۰ هزار نفر بود.
ضعف مخالفان انصارالله در زمین
همانطور که در درگیریهای اخیر مشاهده شده است، قدرت هوایی بدون نیروهای زمینی که بتوانند پس از حملات وارد عمل شوند و مناطق را تصرف کنند، بهندرت مؤثر است. در مورد یمن، نیروهای زمینی مخالف حوثیها بهشدت دچار اختلاف هستند و حتی در ژانویه نیز با یکدیگر جنگیدهاند. این نیروها شامل جنگجویان وفادار به دولت مورد حمایت عربستان سعودی و جداییطلبان جنوب هستند که از سوی امارات متحده عربی حمایت میشوند؛ امارات گاهی با عربستان سعودی رقیب بوده و در سال ۲۰۱۹ از یمن خارج شد.
توماس ژونو، استاد امور بینالملل در دانشگاه اتاوا که در زمینه ایران و یمن تخصص دارد، گفت: «نیمی از داستان، حمایت ایران است و این مسئله بسیار مهم است... اما نیمه دیگری از داستان، ضعف دشمنان آنهاست. دولت یمن که از نظر بینالمللی به رسمیت شناخته شده، پراکنده، ضعیف، دچار اختلاف و فاسد است و حوثیها بهطور سیستماتیک توانستهاند از این وضعیت بهرهبرداری کنند.»
به نظر میرسد سعودیها تمایلی ندارند بار دیگر وارد یک جنگ تمامعیار با حوثیها شوند. یک عملیات زمینی مستلزم نبردی طولانی و تلفات سنگین خواهد بود. آمریکا نیز که همچنان درگیر ایران است، ظاهراً مایل است از این درگیری دور بماند. پیمان دفاع متقابل عربستان سعودی با ترکیه و پاکستان که ماه گذشته امضا شد، هنوز فعال نشده است.
گزینههای دیپلماتیک نیز محدود هستند. حوثیها خواستار آن هستند که عربستان سعودی محاصره را لغو کند؛ اقدامی که به معنای پذیرش شکست در جنگ طولانیمدت خواهد بود و راه را برای کمکهای گستردهتر ایران به شورشیان هموار خواهد کرد. ژونو گفت: «تا زمانی که تنشهای آمریکا و ایران حلوفصل نشود، پیشرفت قابلتوجهی میان عربستان سعودی و ایران حاصل نخواهد شد. حوثیها در حال حاضر موضعی بسیار سازشناپذیر دارند و مطلقاً آماده نیستند هیچگونه امتیازی بدهند.»