کرمان رصد - اطلاعات / متن پیش رو در اطلاعات منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست.
عراق این روزها تحولات پرشتاب و در عین حال حساسی را از سر می گذراند؛ از مساله خلع سلاح گروه های مقاومت و تعیین ضرب الاجل ۳۰ سپتامبر (هشتم مهر) -با وجودتحرکات هسته های خفته داعش - تا تعیین موعد خروج نظامیان آمریکایی از این کشور که طبق جدول زمانی، آنها نیز باید تا ۳۰ سپتامبر این کشور را ترک کنند. در تحولات این روزهای عراق، بحث خلع سلاح گروه های زیرمجموعه الحشدالشعبی - نیرویی که سال ۲۰۱۴ به دنبال هجوم گروه تروریستی داعش به این کشور، با فتوای تاریخی آیت الله سید علیسیستانی شکل گرفت - از همه داغ تر است. حضور و فعالیت این گروه ها در فضای سیاسی عراق به امری سهل و ممتنع تبدیل شده است؛ هم نبودش نقصان امنیتی حساب می شود و هم بودش گردنگیر روند سیاسی است. دولت های عراق، تحت فشارهای بینالمللی و منطقه ای و نیز فشارهای داخلی، آن هم از سوی احزاب و جریانهای سنی و کردی و بخشی از اردوگاه شیعه، چندسالی است تلاش دارند مساله سلاح در اختیار این گروه ها را حل و فصل کنند، اما بهطور طبیعی با شایدها و بایدهای زیادی روبه رو هستند؛ بهویژه آنکه الحشدالشعبی یک گروه قانونی و تحت نظارت نخست وزیر نیز هست.
۴ مشکل دولت عراق با گروه های مقاومت
مشکلات دولت در ارتباط با این گروه ها را می توان به چند دسته تقسیم کرد؛ اول اینکه فشارهای داخلی و خارجی، دولت های عراق را به شدت آزاد می دهد؛ از مهمترین مخالفان خارجی الحشدالشعبی، آمریکا، اسرائیل، حکومت الجولانی در سوریه و همچنین کشورهای عرب خلیج فارس هستند و البته ترکیه هم روی خوشی به این نیروها نشان نمیدهند. مشکل دوم، چالش کنترل دولت بر این گروه های مسلح است. به هرحال نخست وزیر که براساس قانون، فرمانده کل نیروهای مسلح عراق محسوب می شود، شاید اشراف و اقتدار بر این گروه ها را مانند نیروهای مسلح سه گانه نداشته باشد. این مشکل از هنگام نخست وزیری حیدرالعبادی (۲۰۱۴ – ۲۰۱۸) تا دوره کنونی علی الزیدی همچنان وجود داشته است. سوم اینکه، در کنار این گروه ها و دفاترشان در سطح شهرها و استان ها، گروه ها و باندهای مسلح غیر قانونی هم سبز میشوند که این امر علاوه بر دردسرهای امنیتی و اجتماعی، بهانه خوبی برای مخالفان الحشدالشعبی نیز هست. چهارم؛ مساله تامین بودجه این نیروهاست. دولت جدید عراق از سال ۲۰۰۳ و سقوط رژیم دیکتاتوری و تشکیل حکومت جدید، تا همین یکی دو سال قبل، اقساط خسارات به کویت را پرداخت می کرد و دستکم دو جنگ ضد تروریستی را با هزینههای بسیار سنگین پیش برده است؛ اولی با القاعده و دومی با داعش. در این دو جنگ نیز علاوه بر خسارات سنگین حمله آمریکاییها، بسیاری از زیرساخت ها از جمله پل ها، پالایشگاه ها و نیروگاه های این کشور بهطور کامل منهدم شده و بسیاری از شهرهای شمالی و شرقی این کشور مانند موصل، بیجی، الرمادی، فلوجه، تلعفر و بشیر نیز به شدت آسیب دیده اند.
تردید دولت های عراق در خلع سلاح مقاومت
به نظر می رسد یکی از اهداف دولت های عراق در بحث خلع سلاح و انحلال گروهها، حذف بودجه ای است که ده ها گروه را شامل می شود. اما از سوی دیگر، دولت های عراق در انحلال این گروه ها که به گروه های مقاومت عراق شهره اند، دچار تردیدهایی هستند؛ اول اینکه الحشدالشعبی در چارچوب قانون مصوب پارلمان عراق و زیر نظر فرماندهی کل نیروهای مسلح فعالیت دارد. دوم اینکه همانطور که در سال ۲۰۱۴ و بعد از فروپاشی ارتش به دست داعش این گروهها بودند که بغداد را از پرتگاه سقوط نجات داده و شهرهای اشغالی را آزاد کردند، امروز هم نیرویی مهم در برابر تحرکات احتمالی گروه های تروریستی محسوب می شوند. این نیروهای عموما مردمی، در جنگ سابقه خوبی از خود نشان داده اند و اکنون نیز عراق نمی تواند خود را از تهدیدهای بیرونی، بویژه از سوی اسرائیل و برخی همسایگان، صدام مصون بداند و برای دولت عراق نیز دشوار است چنین نیروی قابل اعتمادی را از دست بدهد. بهعلاوه، اعضای این گروه ها شامل هزاران رزمنده ای هستند که وزارت دفاع و وزارت کشور عراق، تنها درصدی از آن را می توانند جذب کنند و نیروی بزرگی از آنان بر روی دست دولت می ماند.
ضرب الاجل خروج نظامیان آمریکایی
خبر مهم دیگر، مربوط به ضربالاجل خروج نظامیان آمریکایی تحت عنوان ائتلاف بین المللی، از عراق است بهطوری که شورای وزارتی امنیت ملی عراق با صدور بیانیهای رسمی اعلام کرده مأموریت ائتلاف بینالمللی در این کشور در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ به پایان میرسد و این زمان، ضربالاجلی نهایی و غیرقابلتغییر است. علی الزیدی هم گفته که عراقی ها از اول اکتبر (نهم مهرماه) دیگر شاهد حضور هیچ نیروی خارجی در کشورشان نخواهند بود. آمریکایی ها در سال های ۲۰۱۰ – ۲۰۱۱ نیز در چارچوب توافقنامه امنیتی با بغداد، نیروهای خود را از عراق خارج کردند، اما در عمل بخش زیادی از آنها در پایگاه های نظامی مانند عین الاسد، بلد، حبانیه و القیاره و همچنین پایگاه الحریر در کردستان عراق باقی ماندند، اما آنچه مهم بود اینکه بعد از خروج آمریکایی ها از عراق که واشنگتن مدعی بود ماموریت این نیروها در سرکوب القاعده پایان یافته است، داعش سربرآورد! به همین دلیل بخش مهمی از جریان های مخالف انحلال الحشدالشعبی نگران تکرار آن اتفاق با ضرب الاجل ۳۰ سپتامبر هستند و مهمتر اینکه معلوم نیست آمریکایی ها پای قرارشان بایستند و به شکل دیگری فریبکاری نکنند. نکته جالب اینکه هر دو ضرب الاجل یعنی خروج نیروهای ائتلاف بین المللی و خلع سلاح گروه های مقاومت در عراق در یک روز تعیین شده است.
کلید حل مساله الحشدالشعبی در ایران؟
نکته دیگری هم که نباید از نظر دور داشت؛ اینکه برخی طرف های منطقه ای و حتی برخی در داخل عراق معتقدند کلید حل مساله الحشدالشعبی و گروه های مقاومت، در ایران است. بهطوری که نچیروان بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق مدعی شده در جریان سفر اخیرش به تهران، مقامات ایرانی آمادگی خود را برای کمک به نخستوزیر عراق در زمینه «تمرکز سلاح تحت کنترل دولت» به او اعلام کرده اند.
او همچنین گفته که مسئولان ایرانی مرتبط با پرونده عراق، به او تأکید کرده اند اگر هدف کمک به یک کشور همسایه باشد، آماده همکاری هستند، چراکه ثبات عراق به نفع ایران نیز خواهد بود. به هرحال عراق نیز بخشی از خاورمیانه همیشه ناآرام است. رخداد در پس رخداد و حوادث و تحولات غیرقابل پیش بینی در عراق از حداقل ۴۵ سال پیش به این سو هرگز متوقف نشده است. اکنون نیز دولت مرکزی عراق در آزمونی دشوار قرار دارد زیرا در شرایطی قصد حل مساله سلاح و انحلال الحشدالشعبی را دارد که وضعیت این کشور در بحران امنیتی جاری منطقه، مبهم به نظر می آید، کمااینکه عربستان و آمریکا همین اواخر به بهانه شلیک از خاک عراق، به این کشور حمله کردند که تلفات بالایی هم برجا گذاشت.
همچنین با اینکه عراقی ها همواره اعلام کرده اند اجازه نخواهند داد خاک کشورشان به مبداء حمله به همسایگان تبدیل شود، اما مساله کردستان عراق و گروههای ضد ایرانی مستقر در این منطقه و همچنین استفاده از آسمان عراق در حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، عملا راهبردهای امنیتی و سیاسی این کشور را زیرسئوال برده و خنثی کرده است.
تاکنون در میان گروه های مقاومت و مسلح عراق سرایا السلام به رهبری مقتدی صدر، عصائب اهل الحق به رهبری قیس الخزعلی و برخی گروه های دیگر موافقت خود را با خلع سلاح اعلام کرده اند، اما هنوز تعداد زیادی از گروهها زیر بار نرفته اند و همین امر بر ابهامات افزوده است؛ علاوه بر این، هنوز مشخص نیست آیا پیشمرگان کرد مسلح در اقلیم هم مشمول خلع سلاح هستند یا نه؟ حال باید تا فرارسیدن ضرب الاجل ها منتظر ماند و اینکه دولت عراق از این گردنه چگونه خارج خواهد شد؟