کرمان رصد - کرمان - مهمترین کالای صادراتی غیرنفتی استان کرمان این روزها ظرفیت های جدیدی برای ارزآوری در آن سوی دریاچه خزر پیدا کرده است.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: استان کرمان به عنوان بزرگترین تولیدکننده پسته کشور، نقشی محوری در صنعت طلای سبز ایران ایفا میکند. بر اساس آمارهای موجود، بیش از ۷۰درصد از سطح زیر کشت پسته کشور و سهمی قابلتوجه از تولید ملی در این استان متمرکز است. شهرستانهای رفسنجان، انار، زرند، سیرجان، شهربابک و کرمان، به عنوان کانونهای اصلی تولید پسته در کرمان، هر ساله دهها هزار تن محصول باکیفیت را روانه بازارهای داخلی و صادراتی میکنند. تنوع ارقام پسته در این استان، از جمله اکبری، احمدآقایی، کلهقوچی و فندقی، به صادرکنندگان این امکان را میدهد تا با دست پر و بر اساس نیاز هر بازار هدف، نسبت به تأمین محصول اقدام کنند.
صنعت پسته پیشران اقتصاد، اشتغال و توسعه روستایی در پهناورترین استان کشور محسوب میشود. با وجود این ظرفیت عظیم تولیدی، بهرهبرداری کامل از این پتانسیل، نیازمند رفع موانع بهداشتی، تجاری و بازاریابی است تا کرمان بتواند جایگاه شایسته خود را در بازارهای جهانی پسته، بهویژه اتحادیه اروپا و چین، بازپس گیرد و از فرصتهای بازارهای نوظهوری همچون روسیه و هند بهطور کامل بهرهمند شود.
بررسی وضعیت بازارهای جهانی پسته نشان میدهد که موانع بهداشتی و تجاری، سهم ایران در اتحادیه اروپا و چین را به شدت کاهش داده است؛ با این حال، بازارهای روسیه و هند به دلیل شرایط خاص تجاری و الگوهای مصرفی متفاوت، همچنان ظرفیتهای رشد و توسعه صادرات پسته کشور را در خود جای دادهاند.
چالش های صادراتی باید رفع شود
وضعیت صادرات پسته ایران در بازارهای هدف با نوسانات و چالشهای ساختاری روبهرو است. در بازار اتحادیه اروپا، سهم ایران به حدود ۵ درصد تقلیل یافته است. کارشناسان این حوزه، حلنشدن سه چالش اصلی بهداشتی شامل آفلاتوکسین، باقیمانده سموم و آلودگیهای میکروبی را مانع اصلی توسعه این بازار میدانند. علاوه بر این، عدم تطابق شیوه تجاری صادرکنندگان ایرانی با قراردادهای یک تا دوساله و قیمت ثابت مورد انتظار خریداران اروپایی، به دلیل نوسانات بازار داخلی، از دیگر موانع بازگشت به سهم ۹۰ درصدی گذشته است.
در سوی دیگر، بازار چین با افتی چشمگیر مواجه شده است. آمارها نشان میدهد در ۹ ماه گذشته، سهم صادرات پسته ایران به این کشور از ۲۲ درصد به ۷ درصد رسیده است. این افت ناشی از ماهیت قیمتمحور بودن بازار چین است. همچنین تغییر الگوی مصرف به سمت خرید مغز پسته برای صنایع غذایی و رقابت سنگین پسته سایر کشورها از دیگر عوامل این افت است.
بازارهای جدید صادراتی پسته باید احیا شود
با وجود این چالشها، بازارهای روسیه و هند مسیر متفاوتی را طی میکنند. صادرات به روسیه به دلیل محدودیتهای تجاری آمریکا و سختگیری دولت روسیه بر مسیرهای غیررسمی واردات، رشد قابلتوجهی داشته و فرصت ارسال مستقیم و قانونی برای ایرانیان فراهم شده است. در بازار هند نیز به عنوان یک مقصد رو به رشد و کمحاشیه، حساسیت نسبت به قیمت کمتر بوده و کیفیت ظاهری، رنگ و ویژگیهای بصری پسته اهمیت بالایی دارد. حضور فعال آمریکا در هند، ضرورت تمرکز بر بازاریابی حرفهای و استانداردسازی را برای صادرکنندگان ایرانی دوچندان کرده است.
موانع بهداشتی و تجاری، ترمز افزایش سهم پسته ایران در بازار اتحادیه اروپا را کشیده است
عضو پیوسته انجمن پسته ایران، امیرعلی عسگراولادی در گفتگو با خبرنگار مهر، سه چالش عمده در حوزه سلامت این محصول راهبردی را تشریح کرد.
وی، نخستین مانع را وجود مایکوتوکسینها بهویژه آفلاتوکسین در پسته صادراتی ایران دانست و تصریح کرد: اتحادیه اروپا نظارت دقیق و پیوستهای بر این شاخص دارد و اگرچه سایر بازارهای جهانی حساسیت کمتری نشان میدهند، اما این معیار در قاره سبز خط قرمز پذیرش کالا محسوب میشود.
عسگراولادی دومین مانع را مسئله باقیمانده سموم برشمرد و افزود: بخش عمدهای از پسته تولیدی کشور با محدودیتهای اروپا در این زمینه روبهرو است و تا زمان رفع این نقیصه، گشایش در صادرات به این قاره دور از انتظار خواهد بود. وی آلودگیهای میکروبی را سومین چالش خواند که نیازمند بازنگری و توجه جدی در فرآیندهای تولید، فرآوری و انبارداری پسته ایران است.
این فعال صنعت پسته با یادآوری اینکه روزگاری ایران تأمینکننده نزدیک به ۹۰ درصد نیاز بازار اروپا بود، خاطرنشان کرد: امروز رقبای خارجی سهم عمدهای از این بازار را تصاحب کردهاند و شرایط بهکلی دگرگون شده است. با این حال، تلاش برخی صادرکنندگان داخلی برای رعایت پروتکلهای بهداشتی و کنترل این سه فاکتور، میتواند به حفظ سهم فعلی کشور کمک کند.
وی علاوه بر موانع بهداشتی، به پیچیدگیهای تجاری نیز اشاره کرد و گفت: خریداران اروپایی عموماً به دنبال عقد قراردادهای یک تا دوساله با قیمت ثابت هستند، اما نوسانات بازار داخلی، ریسک بالایی را به صادرکنندگان ایرانی تحمیل میکند و امکان پذیرش چنین تعهداتی برای بسیاری از فعالان این عرصه فراهم نیست.
تجار چینی بر اساس قیمت و سود خود خرید می کنند
همچنین، محسن خندان، عضو هیأت امنای انجمن پسته، در گفتوگو با خبرنگار مهر، دلایل کاهش صادرات پسته به بازار چین را فراتر از افت ساده مصرف دانست و آن را متأثر از مجموعهای از عوامل نظیر افزایش قیمت، الگوی خاص مصرف در این کشور و شیوه تعاملات تجاری صادرکنندگان داخلی برشمرد.
وی با تأکید بر ماهیت قیمتمحور بودن بازار چین، توضیح داد: در این بازار، هرگونه افزایش نرخ مستقیماً بر حجم تقاضا اثرگذار است.
این فعال صنعت پسته با استناد به آمارهای وارداتی چین یادآور شد: واردات پسته این کشور در سال گذشته به رکورد ۱۵۰ هزار تن رسید که رقمی بالاتر از میانگین سالهای پیش بود؛ بنابراین با توجه به جهش قیمتها، کاهش حجم خرید به حدود ۱۰۴ هزار تن، روندی منطقی و قابل پیشبینی ارزیابی میشود.
خندان به تمایز عملکرد صادرکنندگان ایرانی و سایر کشورها در بازار چین اشاره کرد و گفت: صادرکنندگان آمریکایی معمولاً از آغاز فصل برداشت وارد مذاکره شده و با تعیین قیمت قطعی، قراردادهای بلندمدت منعقد میکنند. در مقابل، انتظار برخی صادرکنندگان ایرانی برای مشاهده نوسانات بازار، جذابیت خرید از ایران را کاهش میدهد. صادرات به چین در سالهایی که فشار عرضه و شرایط مناسب در بازار ایران حاکم است افزایش مییابد، اما در صورت عدم تأمین پایدار و قیمت رقابتی، خریداران چینی به سراغ رقبای ایران میروند.
وی در خصوص رشد صادرات پسته ایران به روسیه نیز اظهار داشت: بررسی این رشد نیازمند توجه به مسیرهای وارداتی و شرایط تجاری حاکم بر روسیه است. سال گذشته با اعمال محدودیتهای جدید از سوی دولت روسیه بر ورود کالا از کشورهای واسطه، مسیرهای غیررسمی تجارت تنگتر شد که این امر به افزایش صادرات رسمی و مستقیم پسته ایران به این کشور انجامید.
عضو هیأت امنای انجمن پسته با اشاره به تحریمها و محدودیتهای صادراتی آمریکا علیه روسیه، افزود: این محدودیتها فرصت مناسبی را برای حضور پررنگتر پسته ایران فراهم کرده است، چرا که صادرکنندگان ایرانی امکان ارسال قانونی و مستقیم کالا را دارند. اگرچه هنوز مقداری از پسته آمریکا از راه کشورهای ثالث به روسیه راه مییابد، اما شرایط کنونی به نفع افزایش سهم بازار ایران در این کشور است.
بازار هند؛ مقصدی رو به رشد و کمحاشیه برای صادرات پسته
یکی دیگر از اعضای انجمن پسته با تأکید بر ثبات و ظرفیتهای بازار هند، این کشور را یکی از مقاصد مطمئن و در حال توسعه برای صادرات پسته ایران دانست و تفاوتهای بنیادین این بازار با اروپا و چین را در اولویت کیفیت ظاهری بر قیمت برشمرد.
مرتضی کارگر در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: برخلاف برخی مقاصد صادراتی که با بیثباتی و نوسان همراهاند، بازار هند روندی صعودی را طی میکند و کماکان پتانسیل بالایی برای جذب محصول ایرانی دارد.
وی با تشریح تمایزات ساختاری بازار هند نسبت به قاره اروپا و چین، خاطرنشان کرد: در این کشور، حساسیت خریداران نسبت به قیمت در درجه دوم اهمیت قرار دارد. در عوض، برخورداری محصول از رنگ مطلوب، ویژگیهای بصری استاندارد و کیفیت محسوس، شرط اصلی فروش با شرایط مطلوب است؛ بهطوریکه کیفیت عینی و ظاهری پسته، اهمیتی فراتر از صرفِ تأییدیههای آزمایشگاهی دارد.
این فعال صنعت پسته با اشاره به نوسانات قیمتی سال جاری در هند یادآور شد: اگرچه امسال از منظر نرخگذاری، شرایطی کمسابقه در چند دهه اخیر رقم خورده، اما بازار هند به واسطه ساختار خاص خود، همچنان کشش لازم برای جذب پستههای باکیفیت را داراست.
کارگر در تحلیل رشد صادرات در ادوار گذشته، آن را متأثر از بهرهبرداری خریداران از فرصتهای قیمتی و نوسانات طبیعی عرضه و تقاضای جهانی دانست که میتواند مسیرهای تجارت را دستخوش تغییر کند.
وی در ادامه به تشدید فعالیت صادرکنندگان آمریکایی در هند اشاره کرد و گفت: حضور پررنگ پسته آمریکا در این کشور، نهتنها به معنای از دست رفتن مزیتهای ایران نیست، بلکه هشداری برای جدیتر شدن رقابتهاست. صادرکنندگان داخلی برای صیانت و توسعه سهم بازار خود، ناگزیر به تمرکز ویژه بر بازاریابی حرفهای، شناخت دقیق سلیقه مشتری و ارتقای کیفیت هستند.
به گفته کارگر، پسته ایران از نظر طعم و مشخصات ذاتی، برتریهای آشکاری نسبت به رقبای خارجی دارد، اما تداوم حضور در عرصه جهانی، مستلزم تلاش مضاعف در زمینه استانداردسازی، معرفی شایسته محصول و حضور پیوسته در بازارهای هدف است.
در چنین شرایطی به نظر می رسد مسئولان تجارت خارجی ایران باید زمینه لازم برای حفظ و پایداری رقابت پذیری پسته ایران به عنوان مهمترین کالای ارزآور غیرنفتی ایران گام جدی بردارند و زمینه را برای ارزآوری این محصول فراهم کنند.