کرمان رصد - تعادل /دو تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، در واکنش به توقف اجرای مصوبه مشترک استانداران استانهای شمالی و مناطق آزاد درباره امکان تردد خودروهای پلاک مناطق آزاد در برخی استانهای کشور، از ابعاد مختلف به نقد این تصمیم و پیامدهای آن پرداختند.
دو تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، در واکنش به توقف اجرای مصوبه مشترک استانداران استانهای شمالی و مناطق آزاد درباره امکان تردد خودروهای پلاک مناطق آزاد در برخی استانهای کشور، از ابعاد مختلف به نقد این تصمیم و پیامدهای آن پرداختند. آنان با اشاره به شکایت ایرانخودرو که منجر به توقف اجرای این مصوبه شد، بر این باورند که این اقدام در راستای حفظ انحصار بازار خودرو صورت گرفته و با منافع عمومی و مطالبات مردم همخوانی ندارد.
این نمایندگان ضمن تأکید بر ضرورت شکستن انحصار در صنعت خودرو، خواستار افزایش رقابت از طریق تسهیل واردات خودرو، اصلاح تعرفهها، بازنگری در سیاستهای حمایتی از خودروسازان و پاسخگویی بیشتر این صنعت درقبال حقوق مصرفکنندگان شدند و تأکید کردند که ادامه وضعیت فعلی، کیفیت، قیمت و رضایت مردم را تحتتأثیر قرار داده است.
انتقاد از شکایت ایرانخودرو و توقف اجرای مصوبه
مصوبه مشترک استانداران استانهای شمالی و مناطق آزاد با هدف تسهیل تردد خودروهای پلاک مناطق آزاد در برخی استانهای همجوار، بهویژه در شرایط خاص کشور و در آستانه اربعین، امکان تردد این خودروها را در محدودهای فراتر از مناطق آزاد فراهم میکرد. با این حال، ایرانخودرو با طرح شکایت، خواستار ابطال این مصوبه شد و اجرای آن متوقف شد.
منتقدان این اقدام، از جمله شماری از نمایندگان مجلس، معتقدند شکایت ایرانخودرو بیش از آنکه درراستای منافع عمومی باشد، با هدف حفظ انحصار بازار و جلوگیری از افزایش رقابت صورت گرفته است؛ زیرا گسترش امکان تردد خودروهای مناطق آزاد میتوانست با کاهش فاصله قیمتی و افزایش دسترسی مردم به خودروهای وارداتی، فشار رقابتی بیشتری بر خودروسازان داخلی وارد کند. از سوی دیگر، حامیان مصوبه تأکید دارند که اجرای آن علاوه بر تسهیل رفتوآمد مردم و کمک به جابهجایی زائران اربعین، میتوانست آثار روانی مثبتی نیز در جامعه به همراه داشته باشد.
ابراهیم نجفی، عضو کمیسیون عمران مجلس، با اشاره به شکایت ایرانخودرو از مصوبه استانداران، این اقدام را در راستای حفظ منافع این شرکت ارزیابی کرد و گفت ایرانخودرو با ابطال این مصوبه نشان داد که بیش از هر چیز به دنبال تأمین منافع خود است. به اعتقاد وی، اجرای این مصوبه میتوانست ضمن پاسخ به مطالبه مردم و نمایندگان، در شرایط کنونی به تسهیل حملونقل، بهویژه در آستانه اربعین، کمک قابل توجهی کند.نجفی تاکید کرد توافق استانداران برای امکان تردد خودروهای مناطق آزاد در استانهای همجوار، ظرفیت مناسبی برای کاهش فشار بر شبکه حملونقل جادهای، ریلی و هوایی ایجاد میکرد؛ ظرفیتی که با توقف اجرای مصوبه از بین رفت.در همین راستا، حجتالاسلام علیرضا سلیمی، عضو هیاترییسه مجلس نیز این مصوبه را اقدامی موثر در شرایط ویژه کشور دانست و گفت اجرای آن علاوه بر تسهیل امور مردم، «بار روانی مثبتی» در جامعه ایجاد کرده بود. وی افزود مسوولان دستگاههای ذیربط باید درباره توقف اجرای این تصمیم پاسخگو باشند.
انحصار؛ ریشه اصلی مشکلات صنعت خودرو
هر دو نماینده، انحصار را مهمترین عامل مشکلات صنعت خودرو عنوان کردند. سلیمی معتقد است: بازار خودرو در ایران طی سالهای گذشته بهشدت انحصاری شده و هر زمان که زمینهای برای ایجاد رقابت فراهم میشود، موانعی بر سر راه آن ایجاد میشود. به گفته وی، نتیجه این انحصار کاهش کیفیت، افزایش قیمت، نارضایتی مردم، مشکلات ثبتنام خودرو و ضعف خدمات پس از فروش بوده است.
وی تأکید کرد هزینه این انحصار را مردم از جیب خود پرداخت میکنند و دولت و دستگاههای مسوول باید برای شکستن این انحصار اقدام کنند تا کیفیت و رقابت به بازار خودرو بازگردد.نجفی نیز معتقد است مخالفت با تردد خودروهای مناطق آزاد، ناشی از نگرانی خودروسازان از ایجاد فضای رقابتی است.
وی گفت در استانهای دارای مناطق آزاد، خودروهای وارداتی با اختلاف قیمت قابلتوجهی نسبت به خودروهای پلاک ملی عرضه میشوند و اگر امکان تردد گستردهتر آنها فراهم شود، بخشی از تقاضای بازار از محصولات داخلی فاصله خواهد گرفت.
انتقاد از تعرفهها و سیاستهای واردات خودرو
نجفی یکی از عوامل اصلی نبود رقابت را سیاستهای فعلی واردات خودرو دانست. به گفته وی، بخش قابلتوجهی از منابع ارزی کشور به واردات قطعات منفصله خودرو اختصاص پیدا میکند تا خودروسازان این قطعات را در داخل مونتاژ کنند؛ درحالی که این منابع میتواند مستقیماً صرف واردات خودرو شود.وی پیشنهاد کرد: ارز تخصیصی به واردات قطعات منفصله به واردات خودرو اختصاص یابد. حقوق ورودی خودرو شامل حقوق گمرکی و سود بازرگانی کاهش پیدا کند. و تعرفههای فعلی که به گفته او در برخی موارد به حدود صددرصد میرسد، به سطوح پایینتر کاهش یابد تا اختلاف قیمت خودروهای وارداتی و داخلی کمتر شود. به اعتقاد نجفی، اجرای این سیاستها موجب افزایش رقابت، کاهش فاصله قیمتی خودروهای خارجی و داخلی و درنهایت ارتقای کیفیت تولیدات داخلی خواهد شد.
انتقاد از رانتهای صنعت خودرو
سلیمی علاوه بر انحصار، از وجود رانتهای گسترده در صنعت خودرو نیز انتقاد کرد. وی با اشاره به بهرهمندی خودروسازان از انرژی یارانهای، تسهیلات بانکی و حمایتهای مختلف دولتی گفت این شرکتها از امکانات عمومی استفاده میکنند اما محصولات خود را با قیمتهای نزدیک به نرخهای جهانی عرضه میکنند.
او تأکید کرد: اگر خودروسازان مدعی فعالیت در فضای خصوصی و رقابتی هستند، باید نهادههای تولید از جمله انرژی را نیز با قیمتهای واقعی دریافت کنند.
به گفته وی، صنعت خودرو سالها از حمایتهای ویژه و تسهیلات کمنظیر برخوردار بوده و اکنون زمان آن رسیده است که این صنعت در معرض رقابت واقعی قرار گیرد.
اظهارات دو نماینده مجلس نشان میدهد اگرچه هر یک از زاویهای متفاوت به موضوع پرداختهاند، اما در چند محور اشتراک نظر دارند: مخالفت با انحصار در بازار خودرو، ضرورت ایجاد رقابت، بازنگری در سیاستهای تعرفهای و وارداتی، پاسخگویی خودروسازان در قبال منافع عمومی و لزوم اصلاح ساختار حمایت از صنعت خودرو. نجفی بیش از همه بر آثار اقتصادی و حملونقلی توقف مصوبه، ضرورت اصلاح سیاستهای واردات خودرو و بررسی نحوه واگذاری سهام ایرانخودرو تأکید دارد؛ در مقابل، سلیمی با تمرکز بر ساختار انحصاری بازار، رانتهای موجود و حمایتهای گسترده از خودروسازان، معتقد است تا زمانی که فضای رقابتی واقعی ایجاد نشود، مشکلات کیفیت، قیمت و نارضایتی مصرفکنندگان ادامه خواهد داشت.