عصر قم - سومین نشست از سلسله نشست‌های «روایت اسناد لانه جاسوسی» به مناسبت ۱۳ آبان، روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، در بیت امام خمینی(ره) در قم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، سومین نشست از سلسله نشست‌های «روایت اسناد لانه جاسوسی» به مناسبت ۱۳ آبان، روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، دوشنبه 12 آبان با حضور و سخنرانی پنج تن از کارشناسان و پژوهشگران، در بیت امام خمینی(ره) در قم برگزار شد.
در ابتدا حجت‌الاسلام مهدی ابوطالبی، عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) با اشاره به مواضع برخی قضات دیوان بین‌المللی دادگستری در پرونده شکایت آمریکا علیه ایران اظهار داشت: در جریان رسیدگی به این پرونده، برخی قضات در نظرات جداگانه خود بر ضرورت توجه به زمینه‌های تاریخی اختلافات ایران و آمریکا تأکید کردند و معتقد بودند اقدامات پیشین ایالات متحده، از جمله کودتای ۲۸ مرداد، حمله نظامی به ایران، تحریم‌های اقتصادی و مصادره دارایی‌های ایران، در ارزیابی حقوقی این اختلافات باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: یکی از این قضات با مخالفت با بخش‌هایی از رأی دیوان، تأکید کرده بود که پذیرش شاه در آمریکا و خودداری از بازگرداندن وی به ایران، در شرایطی که ملت ایران نگران تکرار کودتای تحت حمایت آمریکا بود، نمی‌تواند صرفاً اقدامی عادی و بدون پیامد سیاسی و حقوقی تلقی شود. قاضی دیگری نیز بر ضرورت توجه به پیشینه تاریخی روابط دو کشور در ارزیابی پرونده تأکید کرده بود.
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) خاطرنشان کرد: این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که حتی در بررسی‌های حقوقی بین‌المللی نیز نمی‌توان واقعه تسخیر سفارت را بدون توجه به اقدامات پیشین آمریکا و شرایط حاکم بر روابط دو کشور تحلیل کرد. البته این دیدگاه‌ها به معنای اجماع حقوقی درباره مشروعیت تسخیر سفارت نیست، بلکه بیانگر وجود استدلال‌های حقوقی متفاوت درباره زمینه‌ها و پیامدهای این واقعه است.
سپس حجت‌الاسلام احمد رهدار، عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، با اشاره به شکل‌گیری الگوی استعماری آمریکا پس از جنگ جهانی دوم و گسترش حضور آن در ایران پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اظهار داشت: آمریکا در مقایسه با الگوهای کلاسیک استعماری، شیوه متفاوتی را دنبال کرده است. البته این کشور از تجربه استعمارگران پیشین بهره برده، اما در ادامه تلاش کرده است الگوی خاص خود را بازسازی و اجرا کند.
وی با مقایسه شیوه جاسوس‌پروری انگلستان و آمریکا خاطرنشان کرد: انگلیسی‌ها معمولاً به جای سرمایه‌گذاری بر یک فرد، بر شبکه‌های خانوادگی و ارتباطات نزدیک او تمرکز می‌کردند؛ به این ترتیب، اعضای خانواده و اطرافیان فرد نیز درگیر پروژه می‌شدند و شبکه‌ای پایدار شکل می‌گرفت. در مقابل، الگوی آمریکایی بیشتر بر جذب و به‌کارگیری افراد به‌صورت فردی استوار است.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه الگوی استعماری انگلستان عمیق، تدریجی و بلندمدت است، گفت: انگلیسی‌ها با حوصله و طراحی پیچیده عمل می‌کنند و ممکن است نتیجه برخی اقدامات آن‌ها پس از چندین دهه آشکار شود؛ اما الگوی آمریکا بیشتر زودبازده، کوتاه‌مدت و مبتنی بر حل مسائل مشخص است.
در ادامه حمیدرضا مقصودی، عضو هیأت علمی گروه اقتصاد اسلامی دانشگاه قم، با بیان اینکه استعمار در قرن بیستم از شکل آشکار و مستقیم خود فاصله گرفت، اظهار داشت: در استعمار کلاسیک، قدرت‌های غربی با اشغال سرزمین‌ها، به‌کارگیری اجباری نیروی انسانی و غارت منابع طبیعی، سلطه خود را اعمال می‌کردند؛ اما با استقلال ظاهری بسیاری از کشورها در قرن بیستم، شیوه‌های استعمار پیچیده‌تر شد و سلطه از مسیرهای اقتصادی، مالی و ساختاری ادامه یافت.
وی خاطرنشان کرد: امروز کشورهایی وجود دارند که از نظر حقوقی و سیاسی مستقل شناخته می‌شوند و حتی ساختارهایی مانند نظام پادشاهی یا دموکراسی در آن‌ها برقرار است، اما مناسبات اقتصادی و جغرافیایی آن‌ها همچنان تحت تأثیر شرکت‌ها و نهادهای غربی قرار دارد. از این منظر، استقلال سیاسی لزوماً به معنای رهایی از سلطه اقتصادی نیست.
مقصودی با اشاره به فعالیت شرکت‌های بزرگ تسلیحاتی و مالی غرب در کشورهای منطقه گفت: شرکت‌هایی مانند لاکهید مارتین و مؤسسات بزرگ مالی و سرمایه‌گذاری همچون بلک‌راک در ساختارهای اقتصادی و نظامی برخی کشورهای عربی نقش دارند. این شرکت‌ها با وجود شکل‌گیری ساختارهای حقوقی و سهامداری محلی، همچنان از ظرفیت‌های اقتصادی و مدیریتی غرب برخوردارند و در عمل بخشی از مناسبات سلطه را بازتولید می‌کنند.
سپس حجت‌الاسلام محسن مؤمنی، دبیر انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم، با تأکید بر اینکه اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) مبتنی بر مبانی فکری و اعتقادی تشیع است، تصریح کرد: حوزه‌های علمیه، نخبگان و علاقه‌مندان به اندیشه امام باید با مراجعه مجدد به آثار و بیانات ایشان، ریشه‌های فکری، اعتقادی و مکتبی این منظومه را بازخوانی کنند و آن را با زبانی متناسب با نیازهای امروز در محافل علمی، فرهنگی و اجتماعی تبیین کنند.
وی خاطرنشان کرد: برای شناخت درست انقلاب اسلامی، نمی‌توان صرفاً به روایت‌های متعارف تاریخ‌نگاری یا چارچوب‌های تحلیلی غربی بسنده کرد؛ بلکه باید دستگاه فکری امام را شناخت و ابعاد مختلف تحولی را که ایشان در عرصه سیاست، روابط بین‌الملل و نظم جهانی ایجاد کرد، مورد بررسی قرار داد.
حجت الاسلام مؤمنی با اشاره به استمرار مطالعات و پژوهش‌های جهانی درباره شخصیت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی، گفت: با گذشت نزدیک به پنج دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، همچنان پژوهشگران و انقلاب‌پژوهان در نقاط مختلف جهان به بررسی شخصیت امام و ابعاد اندیشه ایشان می‌پردازند و این مسئله نشان‌دهنده عمق و گستردگی ابعاد شخصیتی و فکری امام راحل است.
و در پایان حسن محمدی، مدیر مرکز اسناد لانه جاسوسی، با اشاره به اسناد مربوط به دوران ریاست‌جمهوری جیمی کارتر و سیاست‌های برژینسکی اظهار داشت: در یکی از اسناد، بر این نکته تأکید شده است که این تصور نباید ایجاد شود که آمریکا با کنار گذاشتن گزینه نظامی به سراغ دیپلماسی رفته است؛ بلکه باید دیپلماسی و گزینه نظامی به‌صورت هم‌زمان دنبال شوند. این سند نشان می‌دهد که مذاکره در محاسبات آمریکایی‌ها بخشی از راهبرد تقابل و تأمین منافع بوده است.
وی با تشریح برخی کارکردهای مذاکره در الگوی نفوذ آمریکا افزود: یکی از اهداف این کشور از مذاکره، کند کردن روند مبارزه و تضعیف جریان مقاومت است. آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند از طریق گفت‌وگو، طرف مقابل را به سمت تعدیل مواضع و عقب‌نشینی از برخی اهداف سوق دهند و در مقابل، جریان‌های حامی مقاومت را به حاشیه برانند.
مدیر مرکز اسناد لانه جاسوسی با اشاره به تجربه یاسر عرفات و تحولات مربوط به سازمان آزادی‌بخش فلسطین، خاطرنشان کرد: در برخی اسناد، تغییر رویکرد عرفات و آمادگی او برای متوقف کردن فعالیت گروه‌های مبارز و نادیده گرفتن جریان‌های چریکی تندرو مورد توجه قرار گرفته است. این تجربه نشان می‌دهد که مذاکره می‌تواند به ابزاری برای تغییر تدریجی محاسبات رهبران و فاصله گرفتن آنان از راهبرد مبارزه تبدیل شود.