کرمان رصد - خبرگزاری دانشجو / متن پیش رو در خبرگزاری دانشجو منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اخیراً انفجار یک نفتکش در تنگه هرمز سروصدای زیادی به پا کرده است. گفته می‌شود که این نفتکش بر اثر انفجار مین‌های چسبان در تنگه هرمز آسیب دیده است.
برای متوقف کردن یک نفتکش غول‌پیکر، همیشه به موشک‌های پیشرفته وگران‌قیمت نیازنیست. گاهی یک سلاح کوچک و نسبتاً ساده می‌تواند خسارتی جدی به یک کشتی چندین هزار تنی وارد کند. مین‌های دریایی از همین سلاح‌ها هستند.
ماجرای نفتکش لوئیز
ااز زمان اجرای محدودیت در تنگه هرمز، مین‌های دریایی یکی از بزرگ‌ترین کابوس‌های نفتکش‌های متخلف بوده‌اند، اما شاید کمتر کسی درباره انواع و نحوه عملکرد این مین‌ها اطلاعاتی داشته باشد. حالا پس از انفجار در یک نفتکش در نزدیکی تنگه هرمز، توجه بسیاری از رسانه‌ها به سلاحی ارزان‌قیمت، قدیمی و البته جالب و خطرناک جلب شده است.
خبرگزاری رویترز روز ۳۰ اکتبر در گزارشی با عنوان «یک نفتکش در تنگه هرمز با مین‌های چسبان هدف قرار گرفت» به نقل از منابع امنیت دریایی گزارش داد که دو مین چسبان به بدنه نفتکش «لوئیز ۱» متصل شده و انفجار آنها باعث آتش‌سوزی در موتورخانه و توقف موقت این شناور شده است.
ماجرا از این قرار است که نفتکش «لوئیز ۱» که با پرچم پاناما تردد می‌کرد، روز پنجشنبه ۲۹ اکتبر هنگام عبور از تنگه هرمز هدف انفجار قرار گرفت. این یکی از ۴ ناوگان متخلفی است که سپاه پاسداران در ۴۸ ساعت اخیر هدف داده است.
حالا بسیاری از رسانه‌ها، از جمله رویترز و فایننشال تایمز، مدعی شده‌اند که احتمالاً در حمله به این نفتکش از سلاحی به نام «مین چسبان» استفاده شده است موضوعی که به اعتقاد برخی تحلیلگران می‌تواند نشانه‌ای از تغییر تاکتیک‌های دریایی ایران برای مقابله با کشتی‌های متخلف در تنگه هرمز باشد.
روزنامه بریتانیایی فایننشال تایمز نیز با انتشار گزارشی در این‌باره نوشته است که حمله به این نفتکش با استفاده از مین‌های چسبان، که به بدنه شناورها متصل می‌شوند، نخستین مورد گزارش‌شده از این نوع در منطقه از سال ۲۰۱۹ تاکنون به شمار می‌رود. این روزنامه همچنین احتمال داده است که استفاده از چنین روشی، نشانه تغییر تاکتیک تهران برای مقابله با تهدید‌های آمریکا و اسرائیل باشد.
البته هنوز اطلاعات دقیقی درباره اینکه آیا ایران از این سلاح برای هدف قرار دادن نفتکش لوئیز ۱ استفاده کرده یا نه، در دست نیست.
با این حال، بد نیست کمی بیشتر درباره ویژگی‌های مین‌های چسبان بدانیم.
مین چسبان یا Limpet Mine چیست ؟
سلاحی کوچک با قدرت تخریب بالامین چسبان یا همان «Limpet Mine» نوعی از مین‌های دریایی است که مهم‌ترین ویژگی آن، قابلیت اتصال مغناطیسی به بدنه فلزی شناورهاست. این مین‌ها در واقع مانند یک آهن‌ربای قدرتمند عمل می‌کنند و به‌واسطه خاصیت مغناطیسی خود به بدنه کشتی می‌چسبند. البته گفته می‌شود که بیشتر این مین‌ها علیرغم ویژگی مغناطیسی که دارند خودشان به سمت کشتی حرکت نمی‌کنند، بلکه معمولاً توسط نیرو‌های انسانی به بدنه شناور متصل می‌شوند.ساختار این سلاح در ظاهر چندان پیچیده نیست.
مین چسبان از یک محفظه حاوی مواد منفجره، بخش اتصال مغناطیسی و سامانه فعال‌سازی تشکیل شده است. در بسیاری از نمونه‌های آن نیز امکان انفجار تأخیری وجود داردبه این معنا که انفجار می‌تواند مدتی پس از فعال شدن مین اتفاق بیفتد.انفجار این مین‌ها بسته به قدرت مواد منفجره و میزان آسیب واردشده، می‌تواند باعث تخریب بخشی از بدنه کشتی، نفوذ آب به قسمت‌های داخلی یا از کار افتادن تجهیزات آن شود. نکته جالب اینکه هدف از به‌کارگیری این سلاح لزوماً غرق کردن کشتی نیست و گاهی آسیب رساندن به شناور و متوقف کردن فعالیت آن نیز نتیجه حمله است.
البته باید توجه داشت که مین‌های چسبان، سلاح‌های تازه‌ای نیستند. نمونه‌های اولیه آنها پیش از جنگ جهانی دوم شکل گرفتندبه این ترتیب، مین‌های چسبان را می‌توان از جمله سلاح‌هایی دانست که با وجود طراحی نسبتاً ساده و قدمت چند دهه‌ای، همچنان در جنگ‌های دریایی کاربرد ویژه‌ای دارند.
مزایا و معایب مین‌های چسبان
نخست آنکه ساختار بسیاری از نمونه‌های آن نسبت به موشک‌های هدایت‌شونده پیچیدگی کمتری دارد و به همین دلیل، هزینه ساخت آنها نیز می‌تواند بسیار پایین‌تر باشد. در واقع، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مین‌های چسبان، هزینه نسبتاً پایین آنها در مقایسه با بسیاری از تسلیحات پیشرفته دریایی است.
دوم آنکه شناسایی یک وسیله انفجاری کوچک که به بدنه کشتی متصل شده، به‌ویژه در قسمت‌هایی که مستقیماً در دید خدمه نیست، می‌تواند دشوار باشد. همین مسئله باعث می‌شود کشف و خنثی‌سازی چنین مین‌هایی برای نیرو‌های امنیت دریایی به یک چالش تبدیل شود.
البته این ویژگی‌ها به معنای موفقیت قطعی حملات با مین‌های چسبان نیست. این سلاح‌ها محدودیت‌های مهمی هم دارند؛ از جمله اینکه در بسیاری از نمونه‌ها، انتقال و اتصال آنها به بدنه کشتی نیازمند حضور مستقیم نیروی انسانی است و همین مسئله خطرات زیادی برای افراد حاضر در عملیات ایجاد می‌کند.
بنابراین، مین‌های چسبان با وجود قیمت نسبتاً پایین و ساختار ساده، در همه شرایط انتخاب مناسبی نیستند و استفاده از آنها در مقایسه با سایر تسلیحات دریایی محدودیت‌های خاص خود را دارد.
کدام کشور‌ها از مین‌های چسبان استفاده می‌کنند؟
با وجود پیشرفت تسلیحات دریایی و ساخت موشک‌ها و زیر دریایی‌های پیشرفته، مین‌های چسبان همچنان جایگاه خود را در جنگ‌های دریایی حفظ کرده‌اند و کشور‌های زیادی به ساخت، نگهداری یا استفاده از این سلاح‌ها علاقه دارند.
روسیه یکی از کشور‌هایی است که سابقه طولانی در ساخت مین‌های چسبان دارد. یکی از نمونه‌های شناخته‌شده آن، مین «SPM» است که طراحی آن به دوران اتحاد جماهیر شوروی بازمی‌گردد.
در ایتالیا نیز شرکت صنایع دفاعی «آر دبلیو‌ام ایتالیا» (RWM Italia)، زیرمجموعه گروه راین‌متال آلمان، یکی از نمونه‌های پیشرفته مین چسبان را با نام «پیوورا» (Piovra) در فهرست محصولات خود معرفی کرده است.
نیرو‌های انصارالله یمن نیز نمونه‌هایی از این مین‌ها را در میان تجهیزات دریایی خود به نمایش گذاشته‌اند. بر اساس گزارش کارشناسان سازمان ملل، این نیرو‌ها در رژه نظامی سپتامبر ۲۰۲۲ در صنعا، ۱۵ نمونه مین چسبان دریایی با نام «ثاقب» (Thaqib) را به نمایش گذاشتند.
آیا ایران از مین‌های چسبان استفاده می‌کند؟
اگرچه هنوز ادعای رسانه‌های غربی مبنی بر استفاده از مین‌های چسبان در هرمز به اثبات نرسیده، اما جالب است بدانیم که ایران هم به این مین‌ها دسترسی دارد.
سرمایه گذاری در حوزه مین‌های دریایی از سال‌های ابتدایی دهه ۶۰ آغاز شد و بعد‌ها سپاه پاسداران با جدیت این موضوع را دنبال کرد تاجایی که امروزنیروی دریایی ایران از مدرن‌ترین مین‌های دریایی بهره‌مند است و در طول جنگ در ماه‌های اخیر انواع ان را مورد استفاده قرار داده است
سال1394 نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در یک نمایشگاه از نمونه‌های ساخت داخل مین‌های چسبان رو نمایی کرد .
ویژگی‌های مین چسبان فوق سنگین ایرانی
مین چسبان ایرانی ویژگی‌های فوق العاده‌ای دارد. این مین‌ها حدود ۴۲ کیلوگرم وزن دارندو بدنه آنها از جنس آلومینیوم و کامپوزیت است که برای انهدام انواع شناورها، سازه‌های ثابت و متحرک فلزی و غیز فلزی طراحی و ساخته شده است. این مین در نمایشگاه نیروی دریایی سپاه کشورمان در سال ۱۳۹۴ نیز به نمایش در آمد.