کرمان رصد - ایرنا / اتوبوس‌های شهر کرمان که از اوایل تابستان امسال رایگان شده بود، قرار است همچنان و تا پایان آبان‌ماه بدون بلیت شهروندان را جابه‌جا کنند. طرح اتوبوس‌های رایگان اما در شورای شهر کرمان موافقان و مخالفانی دارد. برخی از اعضا، ادعای شهرداری درباره تاثیر این طرح بر کاهش ترافیک را نادرست می‌دانند و برخی دیگر نگران از دست رفتن درآمد شهرداری از محل فروش بلیت اتوبوس هستند. موافقان اتوبوس‌های رایگان اما با اشاره به تاثیرات مثبت حذف هزینه‌های بلیت از جمله حمایتی که از اقشار کم‌درآمد در شرایط اقتصادی کنونی می‌شود، بر تداوم آن تاکید دارند.
معابر شهر کرمان در بسیاری از ساعات روز، کشش حجم فعلی خودروهای شخصی را ندارد. تراکم ترافیک در خیابان‌ها و حتی کمربندی شهر به‌ویژه در ساعات فعالیت و تعطیلی مدرسه‌ها و ادارات، راهبندان‌های دردسرسازی را ایجاد می‌کند.
در شرایطی که زمان سفر به یک متغیر غیرقابل پیش‌بینی برای شهروندان تبدیل شده است، متخصصان اتفاق‌نظر دارند که یک راهکار موثر برای گشودن گره‌های ترافیکی توسعه حمل‌ونقل عمومی است.
در شهر کرمان اما بخش عمده جابه‌جایی‌های درون‌شهری به خودروهای شخصی وابسته است چرا که حمل‌ونقل عمومی محدود به اتوبوس و تاکسی است. نتیجه این وضعیت، شهری شده که در آن خیابان‌ها در ساعات اوج عملا به محل توقف خودروها تبدیل می‌شود، زمان رسیدن به مقصد قابل پیش‌بینی نیست و سفری معمولی ممکن است به‌دلیل یک گره ترافیکی، چند برابر زمان عادی طول بکشد.
ترافیک در کرمان که بنا به برآورد کارشناسان در حال وخیم‌تر شدن هم هست، بر کیفیت زندگی، مصرف سوخت، آلودگی هوا و حتی الگوی فعالیت روزانه مردم اثر نامطلوبی گذاشته است.
کرمان در چنین شرایطی همزمان با اجرای پروژه احداث بی‌آرتی که گام مهمی در راستای توسعه سیستم حمل‌ونقل عمومی است و البته با سرعت لاک‌پشتی هم پیش می‌رود و همچنین با خرید قطره‌چکانی اتوبوس‌های جدید، به راهکارهای مقطعی از جمله اتوبوس‌های بدون بلیت برای عبور از گره‌های ترافیکی و کاهش تردد خودروهای شخصی در شهر روی آورده است.
طرح رایگان شدن وسایل حمل‌ونقل عمومی که حدود هشت ماه در تهران در حال اجراست، از تیرماه بود که به کرمان هم رسید و در حالی که قرار بود تا پایان تابستان ادامه داشته باشد، همزمان با بازگشایی حضوری مدرسه‌ها و دانشگاه‌ها، تا آخر مهرماه تمدید شد.
در نشست عمومی شورای شهر کرمان در هفته جاری، نامه‌ای از سوی شهرداری مورد بررسی قرار گرفت که در آن، درخواست شده بود که تا پایان آبان‌ماه جاری اتوبوس‌ها بدون بلیت باشند. این نامه پیش از آنکه در صحن علنی شورا مطرح شود، در کمیسیون عمران مصوب شده بود.
این درخواست، اگرچه با هفت رای موافق به مصوبه تبدیل شده و اجرایی خواهد شد اما طرح آن در صحن علنی، موجب صف‌کشی موافقان و مخالفان اتوبوس‌های رایگان در شورای شهر کرمان شد.
در این‌باره، علیرضا نادری، عضو شورای شهر کرمان ابتدا به این انتقاد کرد که چرا این درخواست شهرداری که مرتبط با موضوع بودجه شهر است، نه در کمیسیون بودجه شورا بلکه در کمیسیون عمران بررسی شده است.
وی با تاکید بر اینکه باید منافع و ضررهای این طرح برای شهرداری و شهروندان بررسی شود، افزود: دلیل مخالفتم با این طرح این است که همین درآمدهای کوچک جمع می‌شود و بودجه شهرداری را تشکیل می‌دهد و هزینه نقدی کرایه‌ها صرف اتوبوسرانی می‌شود و اگر این کار نشود، در تعمیر اتوبوس‌ها و کیفیت خدمات‌دهی دچار مشکل خواهیم شد.
نادری ادامه داد: باید بررسی شود که اگر کرایه نگیریم، استقبال بیش‌تر می‌شود یا اینکه برای افزایش اقبال مردم به استفاده از حمل‌ونقل عمومی باید کیفیت اتوبوس‌ها و نظم در سرویس‌دهی ارتقا پیدا کند؟
دستاوردهای طرح اتوبوس‌های رایگان
منصور ایرانمنش، رئیس کمیسیون عمران و شهرسازی شورای شهر کرمان اما در پاسخ به نادری گفت که اجرای این طرح منافاتی با مسئله بودجه ندارد.
ایرانمنش افزود: از طریق درآمد ناشی از فروش بلیت‌ها انتظاراتی که درخصوص ارتقای کیفیت ناوگان حمل‌ونقل عمومی وجود دارد برآورده نمی‌شود. برای رسیدن به ایده‌آل شهر کرمان در زمینه ناوگان حمل‌ونقل عمومی حداقل به ۴۰۰ دستگاه اتوبوس نیاز داریم در حالی که هم‌اکنون کمتر از ۱۰۰ دستگاه اتوبوس داریم، بنابراین درآمد ناشی از دریافت بلیت اتوبوس نسبت به هزینه‌های تقویت ناوگان بسیار ناچیز است.
وی بیان کرد: اگر اراده جدی در به‌روزرسانی و تعمیر و تقویت ناوگان وجود داشته باشد، این موارد حل می‌شود.
رئیس کمیسیون عمران شورای شهر کرمان ادامه داد: شهرداری برای دریافت مجوز تمدید رایگان شدن فقط تا ۲ ماه دیگر از شورا مجوز خواسته ضمن اینکه من معتقدم باید این طرح ادامه پیدا کند؛ اجرای طرح حمل‌ونقل رایگان، نتایج مثبت فراوانی از جمله کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، کاهش مصرف سوخت، کاهش ترافیک و صرفه‌جویی در زمان خواهد داشت.
بیکاری رانندگان و کمبود ناوگان
محمدامین شمسی، رئیس کمیسیون گردشگری و میراث‌فرهنگی شورای شهر کرمان نیز اظهار کرد: با اجرای طرح رایگان شدن اتوبوس‌ها ۲۰ نفر بیکار شده‌اند و قرار بود شهرداری فکری برای این موضوع بکند.
شمسی افزود: اینکه گفته شد کمتر از ۱۰۰ اتوبوس داریم، درست نیست. تعداد اتوبوس‌های فعلی بیش از ۱۰۰ دستگاه است اما راننده به میزان کافی نداریم.
رئیس کمیسیون بهداشت و محیط‌زیست شورای شهر کرمان اما در دفاع از رایگان ماندن اتوبوس‌ها بیان کرد: در وضعیت اقتصادی موجود شاید این هزینه‌ها برای شهرداری قابل توجه نباشد اما برای خانواده‌هایی که از این خدمات به‌صورت رایگان استفاده می‌کنند، کمک خوبی در کاهش هزینه‌هاست. فتح‌الله مویدی افزود: شهرداری کار خوبی انجام داده و باید ادامه پیدا کند.
محمدرضا کمساری، عضو دیگر شورای شهر کرمان نیز از رایگان ماندن اتوبوس‌ها دفاع و اظهار کرد: بازخوردهایی که گرفتیم عمدتا موافق این طرح بوده است البته انتقادهایی از جمله تاخیر در رسیدن اتوبوس‌ها و شلوغی آن‌ها وجود دارد؛ وقتی چنین طرحی اجرا می‌شود باید تعداد اتوبوس‌ها را هم افزایش دهیم و تظارت جدی بر نحوه اجرا اعمال شود.
وی افزود: تا وقتی مسئله تامین سوخت یک موضوع جدی است، از مسئولان استان انتظار می‌رود از تقویت ناوگان حمل‌ونقل عمومی حمایت کنند.
تردید در تاثیرات ترافیکی طرح
محمد امینی‌زاده، رئیس کمیسیون حقوقی، نظارت و ارزیابی شورای شهر کرمان اما گفت: برای ارزیابی جنبه‌های مثبت و منفی این طرح نیاز است آمار حداقلی داشته باشیم. گفته می‌شود استقبال خیلی خوبی از این طرح شده و ترافیک کاهش پیدا کرده است ما اما کاهش ترافیک را ندیده‌ایم.
امینی‌زاده افزود: این طرح باید برای مخاطب خاص و قشری که ضعیف‌تر است، اجرا شود نه همه شهروندان و حتی کسانی که احتیاج مالی ندارند.
وی ادامه داد: وقتی از مدیران شهرداری پرسیدیم چرا این طرح را اجرا کردید؟ گفتند قدرت تامین مالی کارت بلیت اتوبوس ۴۰۰ هزار تومانی را نداشتیم، برای همین رایگان کردیم.
رئیس کمیسیون حقوقی، نظارت و ارزیابی شورای شهر کرمان بیان کرد: با حذف بلیت اتوبوس، اطلاعات مربوط به میزان استفاده از ناوگان حمل‌ونقل عمومی از بین رفته و امکان ارزیابی آن وجود ندارد.
رامین امیرمداح، معاون مالی و اقتصادی شهردار کرمان اما ادعای امینی‌زاده درباره نبود کارت بلیت را رد کرد و گفت: دلیل اجرای این طرح، مشکل در تامین کارت نبوده است. وزارت کشور هم پیگیر این موضوع بوده که شهرهایی که می‌توانند، طرح رایگان شدن استفاده از اتوبوس‌های درون‌شهری را اجرا کنند.
امیرمداح افزود: نمی‌توان مسافران اتوبوس‌ها را تفکیک کرد، هرچند مخاطب اتوبوس‌ها هم اغلب مشخص هستند. بهترین کار برای یک کمک حداقلی به مردم در این شرایط، رایگان کردن اتوبوس‌ها است.
وی همچنین خطاب به امینی‌زاده عضو شورای شهر ابراز کرد: از ۲ ماه پیش با یک شرکت نرم‌افزاری جلساتی داشتیم و پیگیر هستیم که مردم بتوانند با تلفن همراه خود ازطریق کیو.آر کد هزینه بلیت اتوبوس را بپردازند و با اجرای این طرح، آماری که شما می‌خواهید، در اختیارتان قرار می‌گیرد.
تداوم طرح اتوبوس‌های رایگان در شهر کرمان در نهایت، با هفت رأی موافق و چهار رای ممتنع اعضای شورای شهر کرمان به تصویب رسید؛ طرحی که به برخی از خانواده‌ها، به‌ویژه دانش‌آموزان و دانشجویان کمک کرده تا در شرایط اقتصادی کنونی بخشی از هزینه‌های روزمره خود را کاهش دهند. با این حال، رایگان شدن اتوبوس‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای حمل‌ونقل عمومی شهر باشد و دنبال کردن آن باید همزمان با تقویت و نوسازی ناوگان، افزایش تعداد اتوبوس‌ها و بهبود کیفیت خدمات دنبال شود چرا که شهروندان علاوه بر حذف هزینه بلیت، به اتوبوس‌های کافی، منظم و باکیفیت نیز نیاز دارند.