کرمان رصد - تسنیم /بازار سهام در موقعیتی قرار گرفته که تداوم صعود آن، به کیفیت سودآوری و متغیرهای اقتصادی و سیاسی وابسته است.
بازار سهام پس از یک دوره اصلاح کوتاه‌مدت در دو هفته قبل، بار دیگر در هفته گذشته با افزایش تقاضا مواجه شد و نخستین هفته مهرماه را با رشد قابل‌توجه شاخص‌ها به پایان رساند. جایی که در هفته گذشته شاخص کل بورس تهران 7 درصد افزایش یافت و بازدهی خود از ابتدای سال را به 109 درصد رساند. شاخص هم‌وزن نیز با رشد 6.6 درصدی، بازدهی 117 درصدی را ثبت کرد. این ارقام در کنار ورود حدود 7 هزار میلیارد تومان پول حقیقی، از استمرار توجه سرمایه‌گذاران به بازار سهام حکایت دارد؛ هرچند ارزیابی چشم‌انداز بورس فقط با اتکا به رشد شاخص‌ها و حجم نقدینگی امکان‌پذیر نیست.
همچنین بررسی عملکرد بازار در 20 هفته معاملاتی سپری‌شده از سال جاری نشان می‌دهد شاخص کل در 17 هفته رشد کرده و تنها سه هفته را با افت پشت سر گذاشته است. چنین روندی، در کنار بازدهی 109 درصدی شاخص کل، بیانگر شتاب قابل‌توجه افزایش قیمت سهام در سال جاری است. ضمن این که در همین دوره، شاخص هم‌وزن بازدهی بیشتری ثبت کرده که می‌تواند نشانه‌ای از مشارکت گسترده‌تر نمادها در روند صعودی باشد.
با این حال، رشد شاخص‌ها به‌تنهایی تصویر کاملی از وضعیت همه شرکت‌ها ارائه نمی‌کند؛ چرا که وزن متفاوت شرکت‌ها در شاخص کل و تفاوت عملکرد صنایع موجب می‌شود بازدهی سرمایه‌گذاران، متناسب با ترکیب پرتفوی آنها، با ارقام شاخص‌ها فاصله داشته باشد. از این رو، بررسی عملکرد صنایع و شرکت‌ها در کنار نماگرهای اصلی برای ارزیابی کیفیت رشد بازار سهام اهمیت دارد.
از نگاهی دیگر، بررسی معاملات تالار شیشه‌ای نشان می‌دهد معاملات هفته گذشته، پس از یک هفته اصلاحی، نشانه‌هایی از تقویت تقاضا را آشکار کرد؛ به طوری که شاخص کل که نخستین روز معاملاتی هفته را در محدوده منفی سپری کرده بود، در چهار روز بعد افزایش یافت؛ و در نهایت رشد 7.4 درصدی شاخص کل فرابورس نیز نشان داد حرکت صعودی به بورس تهران محدود نمانده است.
از سوی دیگر، میانگین روزانه ارزش معاملات خرد در هفته گذشته به حدود 39 هزار میلیارد تومان رسید و حدود 7 هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار سهام شد. به باور کارشناسان هم‌زمانی افزایش ارزش معاملات با ورود نقدینگی، اهمیت بیشتری از رشد صرف شاخص‌ها دارد؛ چرا که تداوم تقاضا و حضور معامله‌گران می‌تواند بر پایداری روند قیمت‌ها اثر بگذارد. با این حال، ورود پول در یک هفته لزوما به معنای استمرار آن در هفته‌های آینده نیست و تغییر انتظارات اقتصادی و سیاسی می‌تواند مسیر جریان نقدینگی را تغییر دهد.
همچنین یکی از محورهای اصلی تحلیل بورس در مقطع کنونی، عملکرد درآمدی شرکت‌ها است. بر اساس ارقام مطرح‌شده در گزارش‌های ماهانه، مجموع فروش صنایع تولیدی بورسی در شهریورماه به حدود 624 هزار میلیارد تومان رسیده؛ رقمی که نسبت به مردادماه 21 درصد افزایش نشان می‌دهد. همچنین فروش شرکت‌ها در نیمه نخست سال حدود 60 درصد بیشتر از دوره مشابه سال گذشته گزارش شده است.
این ارقام از رشد قابل‌توجه درآمد اسمی شرکت‌ها حکایت دارند، اما برای سنجش اثر آن بر ارزش سهام باید چند متغیر دیگر نیز بررسی شود. افزایش نرخ فروش زمانی به بهبود سودآوری منجر می‌شود که رشد هزینه‌های تولید، مواد اولیه، دستمزد، انرژی و هزینه‌های مالی، حاشیه سود شرکت را به همان نسبت تحت فشار قرار ندهد. افزون بر این، میزان تولید و فروش واقعی، ترکیب محصولات و امکان تداوم درآمدها در ماه‌های آینده در ارزیابی وضعیت شرکت‌ها اهمیت دارد.
این در شرایطی است که در اقتصاد تورمی، رشد درآمد ریالی الزاما به معنای افزایش متناسب قدرت سودسازی یا بهبود درآمد واقعی بنگاه نیست. به همین دلیل، صورت‌های مالی شش‌ماهه و مقایسه سود عملیاتی و خالص شرکت‌ها با دوره‌های گذشته می‌تواند تصویر دقیق‌تری از پشتوانه بنیادی رشد قیمت‌ها ارائه کند.
افزون بر این، در کنار عوامل بنیادی، نرخ ارز و انتظارات تورمی نیز در محاسبات سرمایه‌گذاران نقش دارند؛ به طوری که افزایش نرخ ارز می‌تواند درآمد ریالی شرکت‌های صادرات‌محور را تقویت کند؛ اما اثر نهایی آن به حجم صادرات، نرخ تسعیر، قیمت جهانی محصولات و هزینه‌های شرکت وابسته است. در مقابل، تغییرات نرخ ارز می‌تواند هزینه تامین مواد اولیه و تجهیزات برخی بنگاه‌ها را نیز افزایش دهد.
از سوی دیگر، افزایش قیمت سهام در صورت جلو افتادن از رشد سودآوری، حساسیت ارزش‌گذاری بازار سرمایه را هم بالا می‌برد. در چنین شرایطی، انتشار گزارش‌های ضعیف‌تر از انتظار یا تغییر در متغیرهای اقتصادی می‌تواند زمینه افزایش عرضه و اصلاح قیمت‌ها را فراهم کند. ضمن این که ریسک‌های سیاسی نیز از جمله عواملی هستند که ممکن است انتظارات سرمایه‌گذاران و جریان نقدینگی را تحت تأثیر قرار دهند.
در مجموع، بورس تهران سال جاری را با بازدهی قابل‌توجهی پشت سر گذاشته و داده‌های معاملاتی هفته نخست مهر نیز از بازگشت تقاضا حکایت دارند. با این حال، در ادامه مسیر، امکان ثبت رکوردهای جدید، به میزان انطباق رشد قیمت‌ها با سودآوری پایدار شرکت‌ها گره خورده است. بعلاوه این که روند ارزش معاملات، تداوم ورود نقدینگی، کیفیت گزارش‌های شش‌ماهه و تغییرات نرخ ارز و ریسک‌های اقتصادی، و از همه مهمتر و اثرگذارتر ریسک‌های سیاسی از متغیرهایی هستند که می‌توانند مسیر بازار سهام را در هفته‌های آینده روشن‌تر کنند.