کرمان رصد - اقتصاد نیوز /متن پیش رو در اقتصادنیوز منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اظهارات اخیر هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نشان می‌دهد که آنکارا میان کمک به دفاع از عربستان و مشارکت در عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها تفاوت قائل است.
به‌نظر می‌رسد که ادامه حملات حوثی‌ها به عربستان، امضاکنندگان پیمان مکه را وادار کرده تا به سمت عملیاتی کردن این توافق دفاعی حرکت کنند. با این‌حال، بعید است که آنکارا به اقدام مستقیم علیه این گروه که از متحدین ایران به‌شمار می‌آید، روی بیاورد.
اجتناب آنکارا از ورود نظامی مستقیم
عزگی آکین در المانیتور نوشت: در پی انتقادها از پیمان دفاعی مکه، آنکارا در تلاش برای نشان دادن این موضع است که حمایت ترکیه از ریاض در برابر حملات حوثی‌ها، به دلیل منافع این کشور در دریای سرخ و روابط با ایران، از ورود مستقیم به عملیات تهاجمی فراتر نخواهد رفت.
ژنرال سلچوک بایراکتاراوغلو، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، نیز طی روزهای گذشته برای دیدار با همتای سعودی خود، ژنرال فیاض بن حامد الرویلی، و همچنین فرمانده ارتش پاکستان، فیلد مارشال عاصم منیر، به عربستان سفر کرده بود. این مذاکرات در شرایطی انجام شد که پیمان دفاعی مشترک مکه که عربستان، پاکستان و ترکیه در ماه اوت امضا کردند، در پی تشدید حملات حوثی‌ها به عربستان بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. روز پنجشنبه نیز مقام‌های سعودی اعلام کردند که چندین موشک و پهپاد را که مناطقی از جمله شهر طائف در جنوب غربی کشور را هدف گرفته بودند، رهگیری کرده‌اند.
این نشست اضطراری میان فرماندهان نظامی پس از مذاکرات وزرای خارجه سه کشور در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک برگزار شد. در آن نشست، مقام‌ها درباره مقدمات فنی برای نهادینه کردن همکاری نظامی در چارچوب پیمان مکه گفت‌وگو کردند.
آزمون زودهنگام پیمان مکه
نخستین مرحله اجرای این توافق شامل ایجاد یک دبیرخانه دائمی در ریاض و تشکیل یک ستاد مشترک نظامی خواهد بود. یک مقام ترکیه‌ای به المانیتور گفت دبیرخانه طی هفته‌های آینده اعلام رسمی خواهد شد.
انتظار می‌رود پارلمان ترکیه نیز پس از بازگشت از تعطیلات تابستانی در ماه آینده، پیمان را تصویب کند.
با این حال، تشدید حملات حوثی‌ها باعث شده این توافق تقریباً بلافاصله با نخستین آزمون جدی خود مواجه شود. مفاد پیمان مکه بر این اصل استوار است که حمله مسلحانه به یکی از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی شود؛ اما اکنون این پرسش مطرح است که چنین بندی در عمل چگونه اجرا خواهد شد.
در هفته گذشته، حوثی‌ها مدعی حمله به ریاض و تأسیسات آرامکو در ینبع، مرکز مهم صادرات نفت عربستان در دریای سرخ، شدند. مقام‌های سعودی نیز از رهگیری یک پهپاد در نزدیکی مکه خبر دادند. همین تحولات، تلاش سه کشور برای عملیاتی کردن سریع پیمان و ایجاد ساختارهای نظامی آن را افزایش داده است.
خط باریک ترکیه میان دفاع و تهاجم
از نگاه آنکارا، یکی از مشکلات موجود در بحث‌های مربوط به پیمان مکه، مخلوط شدن دو موضوع متفاوت است؛ دفاع از خاک عربستان در برابر حملات حوثی‌ها و ورود مستقیم به جنگ داخلی یمن و حمایت از عملیات تهاجمی نیروهای مورد حمایت ریاض.
یک مقام ترکیه‌ای به المانیتور گفت: «توافق مکه یک پیمان دفاعی است» و تأکید کرد بحث مشارکت احتمالی ترکیه در جنگ یمن، موضوعی جدا از تعهد این کشور برای کمک به دفاع از خاک عربستان است.
گونول تول، مدیر برنامه ترکیه در مؤسسه خاورمیانه نیز معتقد است که آنکارا برای مشارکت در عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها مرز مشخصی تعیین خواهد کرد. او گفت انتظار ندارد ترکیه در عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها مشارکت کند.
از نگاه تول، هرگونه اقدام نظامی مستقیم ترکیه علیه حوثی‌ها در یمن می‌تواند منافع رو به گسترش آنکارا در دریای سرخ و شاخ آفریقا را در معرض حملات تلافی‌جویانه قرار دهد.
چرا دریای سرخ برای آنکارا اهمیت دارد؟
پیشروی‌های اخیر حوثی‌ها در یمن، آنها را به نقاط راهبردی در امتداد سواحل دریای سرخ رسانده است؛ از جمله شهر بندری المخا که حدود ۸۰ کیلومتر با تنگه راهبردی باب‌المندب فاصله دارد.
این مسئله برای ترکیه اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا آنکارا در منطقه شاخ آفریقا منافع نظامی و اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد کرده است.
مهم‌ترین بخش این حضور به سومالی مربوط می‌شود؛ کشوری که در امتداد مسیرهای دریایی متصل‌کننده اقیانوس هند به دریای سرخ قرار گرفته و یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های نظامی خارجی ترکیه را در خود جای داده است.
سرمایه‌گذاری راهبردی ترکیه در سومالی نیز در سال‌های اخیر افزایش یافته و بر اساس داده‌های رسمی مربوط به سال ۲۰۲۵، به بیش از ۱۰۰ میلیون دلار رسیده است.
آنکارا همچنین در سواحل سومالی به اکتشاف نفت مشغول است و عملیات حفاری از اوایل سال جاری آغاز شده است. علاوه بر این، ترکیه در حال ساخت نخستین پایگاه فضایی خارجی خود در سواحل اقیانوس هند سومالی است؛ پروژه‌ای که برای پرتاب ماهواره و آزمایش موشکی طراحی شده و بخشی از تلاش گسترده‌تر آنکارا برای توسعه توانمندی‌های دفاعی و فضایی خود محسوب می‌شود.
در چنین شرایطی، ورود مستقیم ترکیه به عملیات علیه حوثی‌ها می‌تواند این منافع را در معرض واکنش متقابل قرار دهد.
احتیاط به دلیل حفظ ارتباط با ایران
عامل مهم دیگر، روابط ترکیه با ایران است. آنکارا و تهران در شماری از بحران‌های منطقه‌ای از طرف‌های متفاوتی حمایت می‌کنند، اما هم‌زمان روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود را حفظ کرده‌اند.
هرگونه حمله مستقیم ترکیه به حوثی‌ها می‌تواند روابط با ایران را تحت فشار قرار دهد؛ مسئله‌ای که برای آنکارا در شرایط پیچیده منطقه‌ای اهمیت دارد. به همین دلیل، گونول تول معتقد است که نقش ترکیه در این بحران احتمالاً محدود باقی خواهد ماند.
به گفته او، آنکارا به جای ورود مستقیم به عملیات نظامی در یمن، احتمالاً از عربستان در حوزه‌هایی مانند آموزش نیروها، تبادل اطلاعات، کمک‌های فنی و احتمالاً سامانه‌های پدافند هوایی و مقابله با پهپادها حمایت خواهد کرد.
دامنه تعهد ترکیه محدود است
اظهارات اخیر هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نیز نشان می‌دهد که آنکارا میان کمک به دفاع از عربستان و مشارکت در عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها تفاوت قائل است.
فیدان هفته گذشته در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی NTV ترکیه درباره نیازهای نظامی عربستان گفت که ریاض ممکن است در برخی حوزه‌های فنی به کمک نیاز داشته باشد و ترکیه برای تأمین این نیازها مشکلی نخواهد داشت.
این اظهارات با رویکرد کلی آنکارا در قبال پیمان مکه همخوانی دارد؛ ترکیه قصد دارد تعهدات دفاعی خود را جدی بگیرد، اما نمی‌خواهد این تعهد به مشارکت مستقیم در جنگ یمن تبدیل شود.
تفاوت در اولویت‌های هم‌پیمانان
حملات حوثی‌ها باعث شده پیمان مکه بسیار زودتر از آنچه انتظار می‌رفت با یک آزمون عملی مواجه شود. سه کشور باید اکنون مشخص کنند اصل «حمله به یکی، حمله به همه» دقیقاً چه معنایی در میدان عمل دارد.
برای عربستان، موضوع اصلی دفاع از خاک و زیرساخت‌های حیاتی خود در برابر حملات موشکی و پهپادی است. برای ترکیه، در مقابل، مسئله حفظ تعهدات دفاعی بدون گرفتار شدن در یک جنگ منطقه‌ای گسترده‌تر است.
به همین دلیل، احتمال دارد همکاری میان سه کشور در حوزه‌های اطلاعاتی، پدافندی، آموزشی و فنی به‌سرعت افزایش یابد، در حالی که مشارکت ترکیه در عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها همچنان خارج از چارچوب تعهدات مورد نظر آنکارا باقی بماند.
در واقع، نخستین بحران پیمان مکه نه‌تنها میزان تعهد اعضا به یکدیگر، بلکه حد و مرز تعریف آنها از دفاع مشترک را نیز محک خواهد زد.