کرمان رصد - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی مینویسد که ایالات متحده در هفتههای اخیر توانسته تا حدی کنترل ایران بر تنگه هرمز را کاهش دهد و همزمان صادرات نفت خود ایران را تقریباً متوقف کند؛ اقدامی که سقوط اقتصادی ایران را شتاب بخشیده است. بااینحال، جنگی که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه با هدف پایان دادن به آن در چند هفته آغاز کردند، همچنان ادامه دارد و بنبست موجود برای هر دو طرف هزینهبر است.
ایران در روزهای نخست جنگ عملاً تنگه هرمز را بست؛ اما در هفتههای اخیر موازنه تغییر کرده است. محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران را تقریباً متوقف کرده، درحالیکه نیروهای نظامی آمریکا به افزایش صادرات نفت کشورهای عربی خلیج فارس کمک کردهاند.
بر اساس دادههای همایون فلکشاهی، کارشناس نفت در شرکت کپلر، صادرات نفت ایران از حدود ۱.۸۵ میلیون بشکه در روز در بهار گذشته به حدود ۲۵۵ هزار بشکه در روز در ماه اوت کاهش یافته است؛ در مقابل، صادرات نفت کشورهای غیرایرانی از حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز در اوج جنگ به ۸.۴ میلیون بشکه در روز در سپتامبر افزایش یافته است. با احتساب صادراتی که از مسیرهای جایگزین انجام میشود، این رقم به ۱۰.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است. پیش از جنگ حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت در روز از مسیرهای مربوط به کشورهای غیرایرانی صادر میشد.
به گفته فلکشاهی، انصارالله به پالایشگاه جیزان عربستان آسیب زدهاند؛ پالایشگاهی که یکی از تأمینکنندگان مهم گازوئیل و سوخت جت برای اروپا است. دادههای کپلر نشان میدهد حجم نفت عربستان که از مسیر بابالمندب به مقصد آسیا عبور میکند، از حدود ۳.۴ میلیون بشکه در روز در ماه ژوئن به تنها ۱۲۸ هزار بشکه در روز در ماه آگوست سقوط کرده است. این رقم در سپتامبر اندکی بهبود یافته و به حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است.
آمادگی تهران برای بالا رفتن از نردبان تنش
افزایش جریان نفت از تنگه هرمز به استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در این آبراه وابسته است؛ استقراری که فشار زیادی بر منابع نظامی آمریکا وارد کرده است. تهران ممکن است از مسیرهای دیگری تنش را تشدید کند.
به گفته مونا یعقوبیان، کارشناس خاورمیانه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در واشنگتن: «آمریکا، با وجود موفقیت محدود خود در کاهش کنترل ایران بر تنگه و وارد کردن ضربه ویرانگر به اقتصاد ایران، در جنگ با ایران پیروز نمیشود. ایران هیچ نشانهای از عقبنشینی نشان نمیدهد و در عوض ثابت کرده که نهتنها آماده مقابله است، بلکه هر جا بتواند درگیری را تشدید خواهد کرد. این جنگ احتمالاً طولانی خواهد شد و برنده مشخصی نخواهد داشت.»
علی واعظ، کارشناس ایران در گروه بحران بینالمللی، هم به آسوشیتدپرس گفته: «مشکل اصلی واشنگتن این است که هنوز نظریهای برای پیروزی ندارد. کشتیهای بیشتری در حال عبور هستند و ایران تحت فشار قرار گرفته است، اما هیچکدام از اینها به یک نتیجه سیاسی منجر نشده است.»
دنی سترینوویچ، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل و افسر سابق اطلاعاتی که روی ایران تمرکز داشته، هم معتقدست: «تهران بارها نشان داده که در واکنش به افزایش فشار آمریکا، به جای عقبنشینی، از نردبان تشدید تنش بالا خواهد رفت. ایران صرفاً یک محاصره دریایی نامحدود را نخواهد پذیرفت و اجازه نخواهد داد واشنگتن هزینههای اقتصادی فزایندهای را بدون تحمیل هزینه از سوی ایران به آن کشور وارد کند.»
وبگاه شورای آتلانتیک هم در گزارشی مینویسد که ارتش آمریکا در حال برنامهریزی بلندمدت برای حضور نیروهایش در خلیج فارس است؛ اقدامی که خطر افزایش فشار بر نیروی دریایی آمریکا را به همراه دارد.
دولت ترامپ تلاش میکند چنین القا کند که جنگ با ایران تقریباً به پایان رسیده است، اما وضعیت نظامی آمریکا تصویر متفاوتی ارائه میدهد. نیروهای دریایی آمریکا در حال استقرار برای حضوری هستند که دستکم تا پایان سال ادامه خواهد داشت و در عین حال گزینه تشدید درگیری را برای واشنگتن باز نگه میدارد.
همزمان، ارتش آمریکا مأموریت عناصر لشکر ۸۲ هوابرد را که هماکنون در منطقه حضور دارند تمدید کرده است. دلیل این تمدید، به گفته ارتش، «الزامات عملیاتی» است. به گفته مقامهای آمریکایی، نیروی دریایی قصد دارد دستکم تا پایان سال ۲۰۲۶، دو گروه رزمی ناو هواپیمابر را در خاورمیانه و در نزدیکی ایران مستقر نگه دارد. نیروی دریایی آمریکا از زمان اوج جنگهای افغانستان و عراق بهندرت چنین حضور قدرتمندی را در منطقه حفظ کرده است. به گفته مقامهای آمریکایی، این تصمیم نشان میدهد دولت ترامپ در حال بررسی تشدید عملیات نظامی علیه ایران پس از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر است.
دریادار داریل کادِل، فرمانده عملیات نیروی دریایی آمریکا، اواخر ماه گذشته هنگام صحبت با خبرنگاران، خدمه ناو روزولت را برای روزهای دشوار و یک مأموریت طولانی در دریا آماده کرد. این مسئله بهویژه از آن جهت اهمیت دارد که حملات ایران به پایگاههای آمریکا در خلیج فارس، رساندن ملوانان به ساحل را بسیار دشوارتر کرده است.
فشار اقتصادی؛ راهی برای خریدن زمان
در هفتههای اخیر، دولت آمریکا به این نتیجه رسیده که از طریق فشار اقتصادی تلاش کند تهران را به مذاکره جدیتر وادار کند. مقامهای آمریکایی گفتهاند نشانههایی وجود دارد که این رویکرد در حال اثرگذاری است و اقتصاد ایران که پیش از این نیز بهشدت آسیب دیده بود، اکنون بیش از گذشته در معرض فروپاشی قرار گرفته است.
اما فشار اقتصادی ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشد تا اثر کامل خود را نشان دهد. ترامپ روز گذشته نیز به مقاومت ایران اشاره کرد و پیش از سوار شدن به هواپیمای ریاستجمهوری گفت اکنون معتقد است تهران تلاش خواهد کرد تا بعد از انتخابات آمریکا دوام بیاورد.
ادامه فشار اقتصادی بر ایران میتواند از نظر سیاسی نیز برای دولت ترامپ مزایایی داشته باشد؛ زیرا این امکان را فراهم میکند که جنگی که در داخل آمریکا محبوب نیست، تا حد امکان از مرکز توجه دور بماند؛ آن هم در شرایطی که جمهوریخواهان در پاییز امسال برای انتخابات تلاش میکنند؛ اما این راهبرد یک مشکل اساسی دارد: حفظ وضعیت موجود احتمالاً باعث بالا ماندن قیمت بنزین خواهد شد. به همین دلیل دولت آمریکا همچنان تمرکز زیادی بر تنگه هرمز دارد؛ آبراهی حیاتی برای عرضه انرژی در جهان.
ترامپ اگرچه ترجیح میدهد هرچه سریعتر جنگ پایان یابد، اما نشان داده که ممکن است با ازسرگیری یک کارزار نظامی گستردهتر نیز موافقت کند؛ احتمالاً تنها پس از انتخابات میاندورهای و زمانی که پنتاگون بخشی از ذخایر تسلیحاتی کاهشیافته خود را دوباره تأمین کرده باشد. در حال حاضر به نظر میرسد تهران مسیر تشدید تنش را ترجیح میدهد. مجموع اقدامات تهران در روزهای اخیر پیامی روشن ارسال میکنند: ایران برای رسیدن به توافق حاضر است درگیری را تا سطوح بالایی تشدید کند.