کرمان رصد - قدرت ملی زمانی بهدرستی سنجیده میشود که یک کشور در معرض فشارهای داخلی و خارجی قرار گیرد و با وجود این فشارها بتواند ثبات خود را حفظ کرده و مسیر پیشرفت را ادامه دهد.
به گزارش گروه تاریخ، امام و رهبری خبرگزاری صدا و سیما، رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام خود به مناسبت هفته دولت بر «تبیین و روایت قدرت و قوت ایران» و برجستهسازی آن در مسیر تحقق هدف «ایران هرچه قویتر» تأکید کردند. برای درک صحیح این قدرت، لازم است جمهوری اسلامی ایران را نه صرفاً از منظر دستاوردها، بلکه در نسبت میان چالشها و موفقیتهای آن مورد ارزیابی قرار دهیم.
قدرت ملی زمانی بهدرستی سنجیده میشود که یک کشور در معرض فشارهای داخلی و خارجی قرار گیرد و با وجود این فشارها بتواند ثبات خود را حفظ کرده و مسیر پیشرفت را ادامه دهد. بر همین اساس، بررسی عملکرد ایران در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ میتواند تصویری روشن از ظرفیتها و توانمندیهای کشور ارائه دهد.
ایران در دهه بحرانها
در طول این ده سال، ایران با مجموعهای از بحرانهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و زیستمحیطی مواجه بوده است. رکود اقتصادی، بیکاری، بحران مؤسسات مالی و اعتباری، اعتراضات اجتماعی در سالهای مختلف، خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمها، همهگیری کرونا، بحران آب و انرژی، فشارهای معیشتی و تنشهای منطقهای از جمله مهمترین چالشهایی بودند که کشور با آنها روبهرو شد.
این شرایط در بسیاری از کشورها میتوانست موجب اختلال جدی در روند توسعه، کاهش ثبات سیاسی و حتی توقف برنامههای پیشرفت شود. با این حال، جمهوری اسلامی ایران توانست ضمن مدیریت بخش قابل توجهی از این بحرانها، روند توسعه علمی، فناوری، اقتصادی و دیپلماتیک خود را ادامه دهد. همین استمرار پیشرفت در شرایط فشار، یکی از مهمترین نشانههای قدرت ملی محسوب میشود.
قدرت علمی و فناوری
یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ملی در جهان امروز، توان علمی و فناوری است. ایران در دهه گذشته توانسته است در حوزههای مختلف علمی و فناورانه به پیشرفتهای قابل توجهی دست یابد.
در حوزه فناوری هستهای، توسعه سانتریفیوژهای پیشرفته، تولید رادیوداروهای مورد نیاز بیماران و گسترش کاربردهای صلحآمیز انرژی هستهای در بخشهای پزشکی، کشاورزی و صنعت از مهمترین دستاوردها به شمار میرود.
در عرصه فضایی نیز پرتاب ماهوارههای بومی و توسعه ماهوارهبرها نشاندهنده دستیابی کشور به فناوریهای پیچیده و راهبردی است. این پیشرفتها علاوه بر جنبه علمی، دارای اهمیت امنیتی، اقتصادی و ارتباطی نیز هستند.
در حوزه نانوفناوری، ایران توانسته جایگاه برجستهای در تولید علم و تجاریسازی محصولات نانویی به دست آورد. همچنین در زیستفناوری، پزشکی بازساختی، سلولهای بنیادی و تولید داروهای پیشرفته، دستاوردهای مهمی حاصل شده است.
رشد شرکتهای دانشبنیان و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی نیز بیانگر حرکت کشور به سمت اقتصاد دانشبنیان و فناوریهای نوین است؛ حوزهای که امروزه یکی از اصلیترین منابع قدرت کشورها محسوب میشود.
قدرت پژوهشی و نوآوری
ایران طی سالهای اخیر در بسیاری از شاخصهای تولید علم در میان کشورهای برتر منطقه قرار داشته است. افزایش تعداد مقالات علمی، توسعه پارکهای علم و فناوری، گسترش زیستبوم نوآوری و رشد شرکتهای دانشبنیان، نشاندهنده ظرفیت بالای کشور در حوزه پژوهش و فناوری است.
ارتباط بیشتر میان دانشگاه و صنعت، ثبت اختراعات متعدد و حرکت به سمت تجاریسازی دستاوردهای علمی، موجب شده است که علم از مرحله تولید دانش فراتر رفته و به ابزاری برای حل مسائل کشور تبدیل شود.
قدرت اقتصادی و زیرساختی
اقتصاد ایران در این دهه با فشارهای سنگین تحریمی و محدودیتهای بینالمللی مواجه بوده است. با این وجود، توسعه زیرساختهای حملونقل، انرژی و ارتباطات ادامه یافت. افزایش ظرفیت تولید گاز در میدان پارس جنوبی، توسعه شبکه ریلی و آزادراهی، گسترش زیرساختهای برق و آب و رشد اقتصاد دیجیتال از جمله اقدامات مهم این دوره محسوب میشود.
همچنین توسعه شرکتهای دانشبنیان و افزایش توان تولید داخلی در حوزههایی مانند دارو، تجهیزات پزشکی و صنایع پیشرفته، به تقویت تابآوری اقتصادی کشور کمک کرده است. توانایی حفظ چرخه تولید و تأمین نیازهای اساسی در شرایط تحریم، یکی از شاخصهای مهم قدرت اقتصادی به شمار میآید.
قدرت سیاسی و حکمرانی
ثبات سیاسی و استمرار فعالیت نهادهای حکومتی از دیگر مؤلفههای قدرت ملی است. در طول این دهه، با وجود فشارهای خارجی، تحریمها، اعتراضات اجتماعی و تحولات منطقهای، ساختارهای قانونی و اجرایی کشور به فعالیت خود ادامه دادند.
برگزاری منظم انتخابات، تداوم فرآیندهای قانونی و توسعه خدمات دولت الکترونیک از جمله نشانههای استمرار حکمرانی و اداره کشور در شرایط دشوار بوده است.
قدرت منطقهای و دیپلماسی
در حوزه سیاست خارجی نیز ایران توانسته است جایگاه خود را در بسیاری از معادلات منطقهای حفظ کند. عضویت رسمی در سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس، گسترش همکاری با کشورهای همسایه، توسعه روابط با قدرتهای آسیایی و ازسرگیری روابط دیپلماتیک با عربستان سعودی از جمله مهمترین دستاوردهای دیپلماتیک این دوره محسوب میشود.
این تحولات نشان میدهد که ایران علیرغم فشارهای سیاسی و تحریمهای بینالمللی، همچنان توانسته نقش مؤثری در ترتیبات منطقهای و بینالمللی ایفا کند.
قدرت نرم و افتخارات ورزشی
ورزش نیز یکی از جلوههای قدرت نرم کشورهاست. موفقیتهای ایران در المپیک، مسابقات جهانی کشتی، تکواندو، والیبال، فوتبال ساحلی و سایر رشتهها، جایگاه ورزش کشور را در سطح بینالمللی ارتقا داده است.
درخشش بانوان ورزشکار ایرانی و افزایش حضور آنان در رقابتهای جهانی نیز از تحولات مهم این دوره به شمار میرود و نشاندهنده گسترش ظرفیتهای ورزشی کشور است.
نتیجهگیری
بررسی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ نشان میدهد که کشور در این دوره با مجموعهای از بحرانها و فشارهای کمسابقه روبهرو بوده است. با این حال، استمرار پیشرفت در حوزههای علمی، فناوری، پژوهشی، اقتصادی، ورزشی و دیپلماتیک بیانگر آن است که ظرفیتهای قدرت ملی ایران همچنان فعال و پویا باقی مانده است.
قدرت ایران را نمیتوان صرفاً با شاخصهای اقتصادی یا نظامی سنجید؛ بلکه باید آن را در توانایی کشور برای حفظ ثبات، ادامه مسیر پیشرفت، تولید علم، توسعه فناوری، گسترش نفوذ منطقهای و افزایش تابآوری در برابر بحرانها ارزیابی کرد. از این منظر، دستاوردهای یک دهه اخیر نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران توانسته است علیرغم فشارها و محدودیتها، روند تقویت قدرت ملی خود را ادامه دهد و ظرفیتهای لازم برای ایفای نقش مؤثرتر در آینده منطقه و جهان را حفظ کند.
نگاهی به چالشها و دستاوردهای ده ساله اخیر کشور از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵،
۱۳۹۵ مشکلات اقتصادی، بیکاری، بحران مؤسسات مالی، مشکلات آب و محیط زیست
دستاورد: رشد اقتصادی پس از اجرای برجام، افزایش تولید و صادرات نفت، ادامه توسعه علمی و فناوری
۱۳۹۶ اعتراضات دیماه و نارضایتیهای اقتصادی و اجتماعی
دستاورد: تداوم فعالیت علمی و فناوری و توسعه زیرساختهای کشور
۱۳۹۷ خروج آمریکا از برجام، بازگشت تحریمها، جهش ارز و تورم
دستاورد: افزایش تمرکز بر اقتصاد مقاومتی، تولید داخلی و توسعه فناوریهای بومی
۱۳۹۸ افزایش قیمت بنزین و اعتراضات آبان، تشدید تحریمها
دستاورد: ادامه توسعه صنایع دانشبنیان، فناوری فضایی و پزشکی
۱۳۹۹ همهگیری کرونا، فشار اقتصادی و تحریمها، تنش ایران و آمریکا
دستاورد: تولید داخلی تجهیزات پزشکی و واکسن، توسعه ظرفیتهای علمی و پزشکی
۱۴۰۰ بحران آب، خاموشی برق و مشکلات اقتصادی
دستاورد: گسترش واکسیناسیون و تولید واکسن داخلی، ادامه توسعه فناوری فضایی و دانشبنیان
۱۴۰۱ اعتراضات پس از درگذشت مهسا امینی و افزایش فشارهای اقتصادی
دستاورد: ادامه فعالیتهای علمی، فناوری و ورزشی در سطح بینالمللی
۱۴۰۲ تورم، کاهش قدرت خرید، بحران آب و مشکلات زیستمحیطی
دستاورد:عضویت رسمی در سازمان همکاری شانگهای، ازسرگیری روابط با عربستان، عضویت در بریکس
۱۴۰۳ فشار اقتصادی، افزایش تنشهای منطقهای، سقوط بالگرد رئیسجمهور و درگذشت آیت الله ابراهیم رئیسی
دستاورد: ادامه توسعه روابط منطقهای، پیشرفتهای فضایی و علمی، موفقیتهای ورزشی در المپیک پاریس
۱۴۰۴ جنگ تحمیلی امریکا و رژیم صهیونیستی به کشور و شهادت مقام معظم رهبری تشدید فشارهای اقتصادی و امنیتی و تحولات نظامی منطقه
دستاورد:تداوم ظرفیتهای دفاعی، علمی، فناوری و دیپلماتیک کشور
۱۴۰۵ ادامه آثار تحولات و درگیریهای سال قبل، تحریمها، بحران آب و انرژی
دستاورد: تداوم برنامههای علمی، فناوری، اقتصادی و دیپلماتیک و تلاش برای افزایش تابآوری کشور
پژوهشگر و نویسنده: طیبه السادات حسینی