کرمان رصد - رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی گفت: هدف باید کاهش اثرات تکانههای اقتصادی بر زندگی مردم باشد، اما باید برای ریشههای بلند مدت تورم مانند کاهش سرمایه گذاری و کسری بودجه دولت، تدبیر کنیم.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ؛ بیست و هشتمین نشست استماع نخبگانی در راستای طرح سیمرغ رمضان-پویش خردورزی ملی برای ایران برخاسته با موضوع چالشهای سیاست پولی و مهارم تورم در شرایط فعلی نه جنگ و نه صلح با حضور بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، سید علی روحانی، عضو هیئت علمی دانشگاه امیرکبیر، حسین درودیان، اقتصاددان، کامران ندری، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع)، مهدی نوری، استاد دانشگاه تهران، حسین توکلیان، استاد دانشگاه علامه طباطبایی (ره) و جمعی از صاحب نظران و نمایندگانی از سازمان برنامه و بودجه و وزارت اقتصاد برگزار شد.
بابک نگاهداری، در این نشست با تصریح بر این نکته که تورم از اصلیترین موضوعاتی است که کشور با آن درگیر است، گفت: باتوجه به جنگ اقتصادی که آمریکا علیه ایران راه انداخته است، نیاز داریم برای این شرایط تدابیر ویژهای اتخاذ کنیم. هدف اصلی این جنگ اقتصادی ایجاد تورم در کشور و ناراضی کردن مردم است؛ بنابراین امروز در کنار آن رزمندهای که پای لانچر از کشور دفاع میکند اقتصاددانان و کارشناسان و مسئولان کشور هم باید پای لانچر اقتصاد کشور محکم بایستند و از معیشت مردم دفاع کنند.
وی افزود: تورم در ایران دارای ریشههای طولانی مدتی است که قطعا حل آن در کوتاه مدت و میان مدت به صورت کامل میسر نیست با این حال و باتوجه به جنگ اقتصادی دشمن ما باید تلاش کنیم با راهکارهای کوتاه مدت و میان مدت تورم را مهار کرده و در صورت توان تا حد ممکن کاهش دهیم. هدف باید مدیریت تکانههای اقتصادی و کاهش اثرات این تکانهها بر زندگی مردم باشد. در این میان باید برای ریشههای بلند مدت تورم مانند کاهش سرمایه گذاری، کسری بودجه دولت و عوامل دیگر، تدبیر کنیم.
رئیس مرکز پژوهشهای مجلس گفت: در مرکز پژوهشهای مجلس به دنبال تدوین یک نقشه راه برای جنگ اقتصادی هستیم که بخش مهمی از این نقشه راه به مسئله تورم پرداخته میشود. برخی مدیران کشور منتظر هستند تا جنگ تمام شود و کشور به شرایط عادی برگردد تا مدیریت خود را اعمال کنند، این در حالی است که بر اساس پیش بینی اکثر استراتژیت ها، دنیا به سمت تنش در حال حرکت است و ما نباید انتظار روزهای قبل از جنگ را داشته باشیم بنابراین باید به سمت حکمرانی در شرایط تنش حرکت کنیم.
وی افزود: برخی افراد نیز با دانش اندک و اعتماد به نفس بالا در قله نادانی ایستادهاند که با اندک دانش فکر میکنند همه چیز را میفهمند و تریبونها را هم در دست دارند و ذهن مردم را به هم میریزند. مسئله بعدی، سیاست زدگی امر اقتصاد است. مسائل اقتصادی را نباید دست مایه دعواهای سیاسی و جناحی کرد و مقابل جنگ اقتصادی باید با وحدت و در کنار هم بایستیم و برای منافع ملی فکر کنیم و چاره اندیشی کنیم.
رئیس مرکز پژوهشهای مجلس، در پایان بر لزوم توجه به تهیه و تدوین پیوستهای اجتماعی و رسانهای تصمیمات مهم تاکید کرد و یادآور شد: در برخی مواقع تصمیم گیران اقتصادی فقط به حساب و کتاب اقتصادی توجه میکنند و از مبحث عدالت و رفتار مردم غفلت میکنند. در این شرایط این غفلت میتواند رفتارهای غیر قابل پیش بینی و شوک آور از سوی جامعه بروز پیدا کند.
محمدسعید شادکار، هم در این نشست با تاکید بر این نکته که ساختار سیاست پولی در اقتصاد ایران با مشکل مواجه شده است، گفت: تبلیغات بسیار گسترده در مورد طلا و رمزارزها، حکمرانی پول ملی را با مشکل مواجه کرده است. همچنین نظام پرداخت خرد روزمره مشکل دارد و اگر اتفاقات مشابه با هک سامانههای بانکی رخ دهد مردم با معضل مواجه میشوند.
وی در ادامه به راهکارهای مدنظر خود اشاره کرد و گفت: آماده شدن برای شرایط جنگی نظیر افزایش تعرفه محصولات غیر ضروری وارداتی، استفاده از تجربیات و ظرفیتها برای مدیریت شرایط جنگی و راهکاری خاص در مورد پرداختهای فرامرزی باید مدنظر باشد.
کامران ندری، هم در این نشست به نگرانی ایران در مورد تورم به علت ادامه محاصره دریایی، سخت شدن شرایط انتقال ارز در امارات و مواردی از این دست اشاره کرد و گفت: وضعیت کسری بودجه دولت در مورد تورم خیلی مهم است که احتمالاً در شرایط فعلی افزایش یافته است. توقف رشد نقدینگی و محدود شدن به ارقام فعلی هم بعید به نظر میرسد. همچنین شوکهای سمت عرضه از محل واردات کالاهای اساسی و واسطهای در حال حاضر در اقتصاد وجود دارد و شوک اصلاح قیمت حاملهای انرژی نیز با احتمال زیاد به آن اضافه میشود.
وی تصریح کرد: انتظارات تورمی هم در شرایط فعلی خیلی بالاست که باعث شده است کارکرد ریال به پایینترین سطح خود برسد. به طور دقیقتر، کارکردهای واحد شمارش و ذخیره ارزش ریال بسیار تضعیف شده است و برخی مبادلات و معاملات با ارزهای دلار و یورو در حال انجام است. توجه کافی به لنگر انتظارات تورمی و مدیریت آن و استفاده از ابزار نرخ بهره توسط بانک مرکزی به همراه ادامه سیاست کنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی باید مورد توجه باشد. به طور کلی نرخ بهره مشخصی در اذهان آحاد اقتصادی وجود ندارد که لازم است در این زمینه و همچنین در زمینه شفاف شدن آمار متغیرهای پولی اقدامات لازم صورت گیرد.
مهدی نوری، هم در این نشست عنوان کرد: در شرایط فعلی با توجه به نااطمینانیهای ایجاد شده، اولویت اصلی باید جلوگیری از ایجاد مشکل برای اقتصاد و کارکرد صحیح آن باشد و کنترل تورم در اولویت نیست. پیش بینیهای موجود از نرخ تورم در شرایط فعلی بدبینانه است و بالاتر از آن چیزی است که رخ خواهد داد. تورم به علت ناترازیهای مختلف در اقتصاد رخ داده است که تا یکی دو سال آینده نمیتوان انتظار کاهش تورم و مهار آن را داشت. بخشهای آسیب دیده و حمایتی حتماً باید مورد توجه بیشتر قرار بگیرند. همچنین راهکارهای لازم برای مدیریت و حل کسری بودجه دولت مورد توجه قرار گیرد که یکی از کارها انتشار اوراق مالی است.
این استاد دانشگاه، با بیان اینکه سیاست کنترل ترازنامه باید ادامه پیدا کند، گفت: در شرایط فعلی نباید از ابزار نرخ سود برای مهار تورم استفاده کرد. مدیریت انتظارات تورمی حتماً باید مورد توجه قرار بگیرد و همچنین لازم است هماهنگی بین سیاست پولی و سیاست مالی انجام گیرد.
حسین توکلیان، استاد دانشگاه علامه طباطبایی (ره)، هم در این نشست عنوان کرد: اقتصاد ایران مثل مریضی است که چند بیماری دارد و چندین پزشک هم آماده درمان آن هستند، اما مشکل این است که مریض برای مداوا به پزشکان مراجعه نمیکند.
وی با بیان اینکه راهکارها در اقتصاد ایران مشخص است، اما به این راهکارها توجهی نمیشود، یادآور شد:، چون برای مدت طولانی تورم داشتهایم عدهای از مردم از محل تورم درآمدشان را کسب میکنند، زمان بندی افزایش قیمتها را مهندسی کرده و از آن درآمدزایی میکنند و لذا کنترل تورم بسیار دشوار شده است. اصرار به کاهش شدید تورم همانند دوره برجام اتفاقاً صدمات زیادی به اقتصاد ایران وارد میکند در حالی که تورم لختی دارد و امکان کاهش آن دشوار است؛ بنابراین هدف و اولویت باید کنترل تورم و نه کاهش آن باشد.
این اقتصاددان و استاد دانشگاه با بیان اینکه مهمترین مشکل ما در شرایط فعلی عوامل سمت عرضه است، عنوان کرد: مهمترین مشکل ورود و خروج کالاها از گمرک است که با مشکل مواجه شده است. مساله و مشکل ارزآوری نیز خیلی جدی است. اگر به نقدینگی حقیقی نگاه کنیم، بانک مرکزی انقباضی عمل کرده است. متغیرهای پولی نشانگر وضعیت خوبی از اقتصادی کشور نیست. اولویت اصلی الان باید تسهیل واردات کالاها باشد چرا که کالاهای واسطهای و نهادههای تولید سهم بالایی از واردات را دارند. بین آزادسازی و افزایش نرخهای سود باید تفکیک قائل شد. نباید نرخها را افزایش داد حال آنکه میتوان آزادسازی را انجام داد.
حسین درودیان هم در این نشست، عنوان کرد: تورم جمع بندی شرایط اقتصاد ایران است و تا حدودی برونزاست. رابطه بلندمدت نقدینگی و تورم فعلاً برای شرایط اقتصاد ایران کار نمیکند. سیاستهای انبساطی سمت تقاضا نتیجه بخش نخواهد بود. از سال ۱۳۹۷ تغییر پارادایم تورمی رخ داده است. به نظر میرسد دلیل آن این است که هم در واقع و هم در اذهان عموم آحاد اقتصادی هیچگونه امیدی به موقتی بودن محدودیتهای تحریمی وجود ندارد. از کانال کسری بودجه نیز فشار بر متغیرهای پولی به طور خاص بر ترازنامه شبکه بانکی رخ داده است. عامل دیگر هم انتظارات تورمی است که در شرایط فعلی تشدید پیدا کرده است.
وی با بیان اینکه در این شرایط ابزاهای مرسوم سیاستی عمل نمیکنند، توضیح داد: در عوض سیاستهای اثرگذار مثل کاهش ۲۰ درصدی مصرف گاز خانگی در زمستان یا اینکه بخش کشاورزی را برای تولید و بهره وری بالاتر تقویت کنیم، یا اینکه بافتهای فرسوده اطراف شهرها را توسعه بدهیم، اینها کارهایی هستند که مستقیماً تولید را تحت تاثیر قرار داده و انجام آنها شدنی است.
سیدعلی روحانی، هم در این نشست عنوان کرد: افزایش مجموع ذخایر خارجی و سایر اقلام در رشد نقدینگی خیلی مهم نیست چرا که اثرات نرخ تسعیر پایان سال ۱۴۰۴ هنوز در آمارها بیان نشده است. جرایم سیاست کنترل مقداری ترازنامه بازدارنده نیست و این باید اصلاح گردد. سیاست اصلاح نرخ اوراق مناسب بود که همه دستگاهها با آن هم نظر شدند. این میتواند بخشی از فشار کسری بودجه به ترازنامه بانک مرکزی را بگیرد. در مورد مالیات انحراف از ارقام بودجه نخواهیم داشت. در مجموع در مورد کسری بودجه امسال مساله خیلی جدی نیست. اما انتظارات تورمی و نرخ ارز دو مساله جدی هستند.
وی ادامه داد: در آینده یکسری شوکهای دیگری هم خواهیم داشت که یکی از آنها احتمالاً اصلاح قیمت حاملهای انرژی است. به طور مشابه هدف تورمی در شرایط فعلی باید کنترل تورم و تقویت تولید و سرمایه گذاری باشد. کاهش تورم در شرایط فعلی در اولویت قرار ندارد. سیاست کنترل ترازنامه مناسب است، اما باید با اصلاحاتی ادامه پیدا کند. همچنین بازار بین بانکی باید اصلاح شود. چند سال است به سقف کریدور چسبیدهایم و این دیگر کریدور نیست.
محمد حسین رحمتی، هم در این نشست عنوان کرد: الان تکانه تحریم نداریم بلکه تکانه جنگ داریم. تکانه جنگی از جنس شوک به روند بلندمدت است و با شوکهای شخصی و بخشی متفاوت است. اولین دلالت این شرایط این است که شوکهای شخصی و بخشی میتوانند تبدیل به شوکهای جمعی و کلی شوند. در این شرایط شوکهای قیمتی سمت عرضه تبدیل به شوکهای عمومی در اقتصاد میشود. ساختار و مکانیزم ابرتورم نیز علی رغم آنکه قابل پیش بینی نیست، اما سازکاری این چنین دارد که شوک بخشی تبدیل به شوک جمعی میشود. این شرایط موقعی رخ میدهد که متغیر لنگر انتظارات تورمی که یک متغیر جمعی است از بین برود و متغیر لنگر انتظارات تورمی متغیری بخشی و شخصی شود. اعداد فعلی تورم به صورت مکانیکی قابل پیش بینی بود و هیچ نگرانی دارد، اما در مورد آینده باید کاملاً نگران باشیم.
این استاد دانشگاه در توضیح راهکارها تصریح کرد: بانک مرکزی باید ابزار مداخله داشته باشد و در شرایط مناسب مداخله موثر و سریع داشته باشد. بازار طلا به دلار را باید ایجاد کنیم. پیگیری جدی برای فروش نفت و دریافت درآمدهای ارزی آن داشته باشیم.
شایان ذکر است طرح سیمرغ رمضان-پویش خردورزی ملی برای ایران برخاسته، در راستای ماموریت ریاست محترم قوه مقننه به مرکز پژوهشهای مجلس، به منظور دریافت ایدههای نخبگانی در خصوص مسائل جنگ و پساجنگ و راهکارهای رفع آنها طراحی و سامانهای برای این موضوع به آدرس SIMORGH.MAJLES.IR راهاندازی شده است.