کرمان رصد - کرمان – شهر تاریخی کرمان در حالی طی سال های اخیر با افزایش جمعیت و تعداد وسایل نقلیه مواجه شده که به لحاظ معابر و نه وسایل حمل و نقل شهری توسعه نیافته است.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: کلانشهر کرمان با جمعیتی نزدیک یک میلیون نفر و وسعتی بالغ بر ۲۴۰ کیلومتر مربع، این روزها درگیر ترافیکی فزاینده و روزافزون است که ریشه در معابر قدیمی، توسعهنیافتگی زیرساختهای شهری و عدم اجرای طرحهای تفضیلی و اصلاحی در دهههای گذشته دارد؛ وضعیتی که تردد شهری را به یکی از دغدغههای اصلی شهروندان تبدیل کرده و زندگی روزمره را با چالشهای جدی مواجه ساخته است.
شهر کرمان با وجود سیر صعودی جمعیت طی سالهای اخیر ناشی از مهاجرتهای بیرویه از شهرها و استانهای دیگر و همچنین رشد طبیعی جمعیت، در زمینه اصلاح ساختار شهری و توسعه معابر به شدت عقب مانده است.
مهمترین فعالیت نهادهای شهری طی سالهای اخیر تغییر نام خیابانها و ساخت پلهایی است که ساخت آنها مدتها طول می کشد. خیابانهای قدیمی و کمعرض این شهر که روزگاری پاسخگوی تردد جمعیتی کمتر بود، اکنون در ساعات اوج ترافیک به معضلی جدی برای شهروندان تبدیل شده است.
راهکار دیگر مسئولان به جای تعریض خیابان ها و یا ساخت معابر جدید یک طرفه کردن معابر و تغییر مسیر خودرو ها بوده است که در اکثر موارد به بروز ترافیک بیشتر و یا انتقال حجم ترافیک به مناطق دیگر شهر منجر شده است.
عرض معابر شهر کرمان متناسب با تعداد خودروهایی که روزانه در سطح شهر تردد میکنند، نیست. بر اساس آمارهای موجود، تعداد خودروهای در حال تردد در کرمان طی یک دهه اخیر رشد چشمگیری داشته، در حالی که شبکه معابر شهری تقریباً با همان ظرفیت دهههای قبل باقی مانده است.
این ناهماهنگی، باعث شده تا ترافیک در بسیاری از معابر اصلی و فرعی شهر رو به افزایش گذاشته و این موضوع، علاوه بر اتلاف زمان شهروندان در مسیرهای مبدأ به مقصد، بر افزایش مصرف سوخت، آلودگی هوا و استرسهای روانی ناشی از ترافیک نیز افزوده است.
در برخی ساعات از شبانهروز، بهویژه در ساعات آغازین صبح و پایانی روز، تراکم ترافیک در بسیاری از معابر اصلی و میادین شهر به نقطه اوج خود میرسد. خیابانهای شریانی نظیر خیابان امام خمینی، بلوار جمهوری، خیابان شهید بهشتی، میدان آزادی، چهار راه باغ ملی، اطراف بازار در این ساعات به مسیرهایی پرتنش تبدیل میشوند که تردد در آنها نیازمند صبوری بسیار و تحمل دقایق طولانی انتظار در ترافیک است.
نبود جای پارک کافی در مراکز تجاری، اداری و درمانی نیز بر شدت این مشکلات افزوده و رانندگان را با سرگردانی طولانی برای یافتن فضای توقف مواجه کرده است.
طرح های تفضیلی و توسعه ای شهر چرا اجرا نمی شود؟
اما ریشه این معضل تنها به کمعرضی خیابانها محدود نمیشود. عدم اجرای طرحهای تفضیلی و اصلاحی در سطح شهر و طولانی شدن غیرمنطقی مسیر اجرای طرحهای ساختاری، موجب شده تا بسیاری از خیابانهای کرمان با معضل ترافیک دستبهگریبان باشند. طرح جامع ترافیک شهر کرمان که قرار بود نقشه راهی برای ساماندهی حملونقل شهری باشد، طی سالها با کندی پیش رفته و بسیاری از بندهای آن هنوز به مرحله اجرا نرسیده است.
در سالهای اخیر، اجرای طرحهای ترافیکی بدون مطالعات کافی و با رویکردهای مقطعی، نه تنها گرهی از مشکلات نگشوده، بلکه در برخی موارد موجب تشدید ترافیک در معابر اطراف شده است. به عنوان نمونه، اجرای طرح روانسازی ترافیک در محدوده میدان شورا که با یکطرفه کردن بخشهایی از خیابانهای کامیاب، شهید رئیسی، همراه بود، باعث انتقال ترافیک به معابر و میادین اطراف و بروز ترافیکی بیسابقه در بلوار پارادیس، میدان بسیج و چهارراه خورشید شده است. این نمونه، نشاندهنده رویکردهای بدون پشتوانه کارشناسی است که نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه آن را به نقاط دیگر شهر منتقل میسازد.
شهر ۱۳ هزار هکتاری کرمان با بافت تاریخی و معابر قدیمی، در کنار جاذبههای گردشگری و ظرفیتهای اقتصادی، نیازمند بازنگری اساسی در ساختار حملونقل شهری است. با وجود وعدههای متعدد برای اجرای طرح جامع ترافیک، اقداماتی نظیر جهاد آسفالت در برخی معابر و احداث پارکینگهای طبقاتی در نقاط محدود، همچنان فاصله معناداری بین وضعیت موجود و استانداردهای یک شهر قابل سکونت ایجاد کرده است. آنچه در این میان به چشم میخورد، نبود یک رویکرد یکپارچه و برنامهریزی بلندمدت برای مدیریت ترافیک کرمان است.
توسعه شهری از پشت فرمان خودرو دیده میشود
علیرضا حکاکزاده، کارشناس ارشد ترافیک و دبیر پیشین شورای ترافیک استان کرمان، در گفتگو با مهر به نقد سیاستهای گذشته در حوزه حملونقل شهری پرداخت و آن را عامل اصلی نابسامانیهای کنونی دانست.
وی با اشاره به اینکه حملونقل یک فعالیت اقتصادی-اجتماعی است و نباید صرفاً به جنبههای فنی و مهندسی تقلیل یابد، اظهار داشت: متأسفانه در کرمان، دهههاست که توسعه شهری از پشت فرمان خودرو دیده میشود و نتیجه این نگاه، خیابانهایی مملو از خودروهای پارکشده، پیادهروهای اشغالشده و ترافیکی رواننماست که در ساعات اوج، به گرهای کور تبدیل میشود.
حکاکزاده با بیان اینکه رویکرد خودرومحوری پیامدهای جبرانناپذیری داشته است، گفت: افزایش تلفات انسانی، آلودگی هوا، مصرف بیرویه سوخت، اتلاف روزانه ساعتها وقت شهروندان در ترافیک و تخریب چهره بصری شهر، تنها بخشی از هزینههای این رویکرد نادرست است.
وی در توضیح سیستم جایگزین، حملونقل چندوجهی را بهعنوان راهکاری نوین معرفی کرد و گفت: در این مدل، شهروندان سفر خود را با پیادهروی، دوچرخه یا تاکسی آغاز میکنند، مسیر اصلی را با بیآرتی یا اتوبوس طی میکنند و در انتها مجدداً با وسایل کوچکتر یا پیاده به مقصد میرسند؛ آن هم با یک اپلیکیشن واحد که تمام مراحل را مدیریت میکند.
این کارشناس ارشد ترافیک، اتصالپذیری ایستگاهها، یکپارچگی زمانی و پرداخت، ارائه دادههای لحظهای و انعطافپذیری را از ویژگیهای اصلی این سیستم برشمرد و تأکید کرد: پیادهسازی این مدل، نیازمند تغییر نگرش در حکمرانی شهری است و تا زمانی که تصمیمگیریها سلسلهمراتبی و بدون مشارکت مردم و متخصصان ادامه یابد، این رویکرد جای خود را به رویکردهای مقطعی و پرهزینه خواهد داد.
حکاکزاده هشدار داد: اگر کرمان نتواند از این وضعیت عبور کند، نه تنها گره ترافیک گشوده نخواهد شد، بلکه هزینههای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی آن روزبهروز افزایش خواهد یافت و شهروندان بیش از پیش در تنگنای تردد قرار خواهند گرفت.
نگاه به مشکل ترافیک باید تغییر کند
محمود صفارزاده، از اساتید برجسته حوزه حملونقل کشور و مشاور طرح جامع ترافیک شهر کرمان، نیز در گفتگو با مهر ، به نقد ساختاری سیستم کنونی حملونقل عمومی در این شهر پرداخت و آن را ناکارآمد و ناکافی خواند.
وی با بیان اینکه رویکردهای مدیریت شهری در کرمان همچنان بر محور خودرو استوار است، تأکید کرد: در شرایطی که شهرهای پیشرفته جهان به سمت جابهجایی انسان و پیادهمحوری حرکت میکنند، کرمان همچنان درگیر نگاهی سنتی و خودرومحور است و این عقبماندگی، هزینههای سنگینی را به شهروندان تحمیل کرده است.
صفارزاده با اشاره به آمار سفرهای روزانه در کرمان، اظهار داشت: سهم حملونقل عمومی از تردد های روزانه در کرمان، کمتر از سه درصد است. این رقم، خود گویای فاصله عمیق بین وضع موجود و استانداردهای یک شهر قابلزیست است.
مشاور طرح جامع ترافیک کرمان گفت: تجربه جهانی نشان داده که رایگان کردن حملونقل عمومی، تأثیر چندانی بر افزایش اقبال عمومی ندارد، مگر در شرایطی که قیمت بلیت سهم قابلتوجهی از هزینههای خانوار باشد؛ در حالی که بلیت دو هزار تومانی در شرایط فعلی، هیچ فشار اقتصادی بر خانوادهها وارد نمیکند و این طرح را باید یک اقدام نمایشی و غیرتخصصی تلقی کرد.
وی با تأکید بر اینکه اولویت اصلی باید بر توسعه دسترسی همگانی و پوشش گسترده ناوگان باشد، افزود: سیاستهای مقطعی و تبلیغاتی نمیتواند جایگزین برنامهریزی بلندمدت و مبتنی بر نیاز شهروندان شود.
وی با اشاره به تجربه کشورهای موفق مانند هلند و سوئد که تلفات تصادفات را به صفر رساندهاند، خاطرنشان کرد: در حالی که آلمان با کاهش چشمگیر تلفات از ۴۰ هزار به ۳۲۰۰ مورد مواجه شده، روند تلفات تصادفات در ایران همچنان صعودی است که این نشاندهنده ضعف در نظارت، قوانین و زیرساختهاست.
وی در پاسخ به انتقاداتی درباره طرح بیآرتی و قطع درختان خیابان شهید بهشتی، گفت: راهاندازی بیآرتی اقدامی ارزشمند است، اما باید با طراحی دقیق و کمترین آسیب به محیطزیست همراه باشد و نباید با اجرای شتابزده، به محیط زیست شهری و فضای سبز آسیب وارد شود.
صفارزاده در پایان، با تأکید بر ضرورت مشارکت شهروندان در تصمیمگیریهای شهری، ابراز امیدواری کرد که روزی فرا رسد که در کرمان، تصمیمات بدون مطالعه، اجرای بدون مصوبه و پژوهشهای دستوری جای خود را به برنامهریزی کارشناسی و مشارکتی بدهد.
شهر کرمان با رشد جمعیت و افزایش بیرویه شمار خودروها در سالهای اخیر، با چالشهای جدی در حوزه ترافیک و حملونقل شهری مواجه شده است. نبود پارکینگهای کافی، کمبود فضاهای توقف در هسته مرکزی شهر، توسعهنیافتگی معابر و نبود شبکه حملونقل عمومی کارآمد، از جمله عواملی است که بر شدت این معضل دامن زده و زندگی روزمره شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است. بدون اجرای طرحهای اساسی و تغییر رویکرد در مدیریت شهری، کرمان همچنان در گیر و دار ترافیکی فزاینده باقی خواهد ماند.