کرمان رصد - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
المالکی نامزد نخستوزیری شد؛ آمریکا هشدار داد، عراق در آستانه رقابتی حساس میان نفوذ خارجی و حاکمیت داخلی.
بازار ![]()
اتحاد بلوکهای سیاسی شیعه عراق موسوم به چارچوب هماهنگی، مجددا بر حمایت خود از نوری مالکی، نخستوزیر سابق این کشور، دفاع کرد تا دولت بعدی عراق را هدایت کند؛ این در حالیست که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، هشدار داده است در صورت بازگشت المالکی به قدرت، دیگر به عراق کمک نخواهد کرد.
گزارشهایی درباره برکناری نماینده آمریکا در امور عراق
به نوشته رویترز، این بلوک که دارای اکثریت کرسیهای پارلمان است، نوری المالکی را که پس از سقوط صدام حسین در سال 2003 به دنبال حملات به رهبری آمریکا به نخستوزیری رسید، به عنوان گزینه خود معرفی کرده است. از سوی دیگر، رویترز در گزارشی دیگر اعلام کرد مارک ساوایا که در ماه اکتبر از سوی ترامپ به عنوان نماینده ویژه آمریکا در عراق منصوب شد، دیگر این نقش را بر عهده ندارد. این اقدام در زمانی انجام شده است که تنشهای فزاینده میان واشنگتن و بغداد درباره تلاش ایالات متحده برای محدود کردن نفوذ ایران در سیاست عراق همچنان ادامه دارد.
ساوایا، یک تاجر حشیش مسیحی عراقی-آمریکایی، جزء معدود آمریکاییهای عربتباری بود که توسط ترامپ به سمتهای ارشد منصوب شدند. هنوز مشخص نیست که چه عاملی موجب کنار گذاشته شدن ساوایا شده است و اینکه آیا جایگزینی برای او منصوب خواهد شد یا خیر.
یک منبع به رویترز اعلام کرده است که سوء مدیریت ساوایا در وضعیتهای کلیدی از جمله شکست در جلوگیری از نامزدی نوری المالکی برای تصدی سِمت نخستوزیری، از دلایل این اتفاق بوده است؛ موضوعی که ترامپ درباره آن به عراق هشدار داده است. به گفته این منبع و یک مقام ارشد عراقی، گمان میرود تام باراک، سفیر ایالات متحده در ترکیه و فرستاده ویژه آمریکا در سوریه که اوایل این هفته برای دیدار با نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها به اربیل سفر کرده بود، مسئولیت وزارت امور خارجه آمریکا در عراق را بر عهده بگیرد.
ساویا روز پنجشنبه در تماس با رویترز هرگونه تغییر در سِمت خود را تکذیب کرد و گفت که هنوز در حال انجام مراحل اداری لازم برای تصدی رسمی این سمت است، اما یک منبع آگاه گفت که ساویا هرگز کارمند وزارت امور خارجه آمریکا نشده است. حساب کاربری ایکس ساوایا که تا همین اواخر فعال بود، از روز پنجشنبه در دسترس نیست.
المالکی دخالت آشکار آمریکا در امور عراق را محکوم کرد
پیش از این، نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق، پس از معرفی خود بهعنوان نامزد چارچوب هماهنگی برای نخستوزیری، دخالت آشکار آمریکا در امور داخلی کشورش را محکوم کرده بود. این موضع پس از انتقاد شدید دونالد ترامپ از نامزدی او و تهدید به قطع کمکهای آمریکا، مسیر بازگشت المالکی به قدرت را پیچیدهتر کرده است. کارشناسان معتقدند که فشار واشنگتن میتواند حمایت احزاب کرد و سنی را کاهش دهد و همزمان جایگاه نخستوزیر کنونی، محمد شیا السودانی، را تقویت کند، اما المالکی ممکن است از این فرصت برای تقویت تصویر خود بهعنوان مدافع حاکمیت عراق استفاده کند.
به نوشته المانیتور، نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق، روز چهارشنبه دخالت آشکار آمریکا در امور عراق را پس از اظهارنظر دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا درباره نامزدی او محکوم کرد؛ موضوعی که ممکن است دورهای دشوار در روابط واشنگتن و بغداد رقم بزند. کارشناسان میگویند که انتقاد ترامپ از المالکی میتواند شانس بازگشت او به قدرت را کاهش دهد و نخستوزیر کنونی، محمد شیا السودانی، را جسورتر سازد. المالکی در یک پست در شبکه X ایالات متحده را به نقض حاکمیت عراق متهم کرد و به انتخاب یک نامزد نخستوزیری توسط چارچوب هماهنگی اشاره کرد. او همچنین خواستار گفتوگو میان کشورها شد و وعده داد که «تا رسیدن به نتیجه نهایی، به روشی که بهترین منافع مردم عراق را تأمین کند، به کار خود ادامه دهد».
چارچوب هماهنگی، ائتلافی از احزاب شیعهمحور در عراق، روز شنبه المالکی را بهعنوان نامزد خود برای نخستوزیری معرفی کرد. المالکی پیشتر از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ در این سمت فعالیت کرده و پس از حمله داعش از مقام خود استعفا داده بود. ترامپ روز سهشنبه شب در یک پست در شبکه Truth Social از این نامزدی انتقاد کرد و المالکی را انتخابی بسیار بد توصیف نمود و تهدید کرد که اگر المالکی دوباره نخستوزیر شود، ایالات متحده دیگر به عراق کمک نخواهد کرد.
مسیر دشوارتر برای نخستوزیری
راندا اسلیم، مسئول برنامه خاورمیانه در مرکز استیمسون در واشنگتن، گفت که برنامه المالکی برای نخستوزیری با اظهارات ترامپ دچار مانع شده اما کاملاً خنثی نشده است. او به المانیتورگفت: «این موضوع لزوماً شانس او را بلافاصله نابود نمیکند، اما مسیر او برای رسیدن به دفتر نخستوزیری بسیار دشوارتر خواهد شد.» او افزود که المالکی اکنون با دشواری بیشتری باید حمایت چارچوب هماهنگی را حفظ کند و تعداد رأی کافی برای کسب نخستوزیری به دست آورد. اسلیم همچنین گفت که با توجه به فشار آمریکا، احزاب کرد و سنی کمتر احتمال دارد از المالکی حمایت کنند و به پست مارک ساوایا، نماینده آمریکا در عراق، در شبکه X اشاره کرد که در آن به بحران فساد در عراق اشاره شده بود. او افزود:«مردم عراق عمدتاً به اعضای چارچوب هماهنگی نگاه خواهند کرد.» وی همچنین تأکید کرد که زمان انتشار هر دو پست نشاندهنده افزایش فشار دولت آمریکا بر نهادی است که المالکی را معرفی کرده است.
پارلمان عراق که پس از انتخابات نوامبر در اواخر دسامبر آغاز به کار کرد، باید به رئیسجمهور رأی دهد و رئیسجمهور پس از آن نامزد نخستوزیری از بزرگترین بلوک پس از انتخابات را برای تشکیل دولت معرفی میکند. پارلمان سپس باید نخستوزیر و کابینه پیشنهادی او را تأیید کند تا آنها بتوانند رسماً فعالیت خود را آغاز کنند. براساس قانون اساسی، پارلمان باید ظرف ۳۰ روز پس از انتخاب رئیس پارلمان، به رئیسجمهور رأی دهد و رئیس پارلمان در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۵ انتخاب شد. احزاب چارچوب هماهنگی در حال حاضر حدود ۱۶۵ کرسی از ۳۲۹ کرسی پارلمان را در اختیار دارند. پس از معرفی المالکی روز شنبه، ائتلاف سنی موسوم به شورای ملی سیاسی خواستار معرفی یک نامزد اجماعی شد. پس از درخواست حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان دو حزب اصلی کرد در کشور پارلمان عراق روز سهشنبه اعلام کرد که رأیگیری برای ریاستجمهوری به تأخیر افتاده است. اسلیم گفت: «هر نمایندهای که به المالکی رأی دهد، احساس خواهد کرد که ممکن است هدف اقدامات آمریکا قرار گیرد.» او افزود که تحریمهای احتمالی علیه سیاستمداران خاص و بخش نفت عراق نیز ممکن است در صورت پیروزی المالکی اجرا شود.
اسلیم همچنین السودانی را بهعنوان نامزد محتملترین جایگزین المالکی در صورت تغییر چارچوب هماهنگی بهدلیل فشار ترامپ معرفی کرد، به دلیل روابط نسبتاً دوستانه او با ایالات متحده. ائتلاف بازسازی و توسعه السودانی در انتخابات نوامبر اول شد و ۴۶ کرسی کسب کرد، در حالی که ائتلاف دولت قانون المالکی دوم شد و ۲۹ کرسی به دست آورد. السودانی، وزیر پیشین کار و صنعت، در بحران سیاسی عراق در ۲۰۲۲ بهعنوان نامزد مصالحه مطرح شد، تا حدی به دلیل پذیرش او توسط واشنگتن و روابط دوستانه با دیگر رهبران شیعه عراق. او هفته گذشته با توماس بَراک، نماینده ویژه آمریکا در سوریه، دیدار کرد تا درباره تحولات کشور همسایه عراق گفتوگو کند.
استفاده از اظهارات ترامپ
جیمز جفری، پژوهشگر برجسته در مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، گفت که المالکی میتواند از اظهارات ترامپ بهره ببرد و خود را بهعنوان فردی که مقابل آمریکا ایستاده معرفی کند. او به المانیتور گفت: «المالکی ممکن است از این فرصت برای تقویت شانس خود استفاده کند. او خواهد گفت: آیا قرار است به رئیسجمهور آمریکا گوش دهید؟» کمی پیش از اظهارات المالکی در روز چهارشنبه، ابوعلا الولایی، رهبر شبهنظامیان نزدیک به ایران، بیانیهای منتشر کرد و ترامپ را جنایتکار خواند که از ترور سیاسی برادر المالکی حمایت میکند. الولایی رئیس گروه مسلح کتائب سیدالشهداء است که توسط ایالات متحده بهعنوان سازمان تروریستی معرفی شده است. جفری گفت مشخص نیست که فشار ترامپ بتواند المالکی را منصرف کند و این رویکرد را با روند انتخاب نخستوزیر در ۲۰۲۰ مقایسه کرد، زمانی که واشنگتن «بهطور مشابه اما آرامتر» مداخله کرده بود. مصطفی الکاظمی، رئیس پیشین اطلاعات عراق که روابط دوستانهای با آمریکا داشت، در آن سال بهعنوان نخستوزیر انتخاب شد و بر نامزدهای نزدیک به ایران غلبه کرد. انتخاب او پس از ماهها بحث و بررسی پس از استعفای نخستوزیر پیشین عدیل عبدالمهدی در ۲۰۱۹ و اعتراضات تشرین اتفاق افتاد. جفری گفت: «غریزه ترامپ درباره المالکی اساساً درست است» و به روابط «نگرانکننده» نخستوزیر با کردها و سنیهای عراق و «روابط نزدیک با ایران» اشاره کرد.
داعش در سال ۲۰۱۴ در شمال و غرب عراق به پیشروی پرداخت، اتفاقی که در زمان المالکی رخ داد و نهایتاً باعث استعفای او شد. نخستوزیر متهم شد که با تحریک جامعه سنی در این بحران نقش داشته است. در اواخر ۲۰۱۳، نیروهای عراقی اردوگاهی را در استان غربی الانبار که سنیها علیه حاشیهنشینی اعتراض میکردند، متلاشی کردند که منجر به کشته شدن ۱۳ نفر شد و خشم سنیهای عراق را برانگیخت.
آینده روابط آمریکا و عراق
المالکی در دوران نخستوزیری خود روابط کاری با آمریکا و ایران داشت. او با نیروهای آمریکایی علیه شورشیان مانند القاعده در عراق و ارتش مهدی تحت حمایت ایران همکاری کرد تا پیش از خروج آمریکا در ۲۰۱۱. بعدها به ایران نزدیک شد و نخستوزیر بود زمانی که نیروهای بسیج مردمی در ۲۰۱۴ شکل گرفتند. بسیاری از این شبهنظامیان شیعه، که برای مبارزه با داعش تشکیل شدند، تحت حمایت ایران هستند و همچنان در کشور نفوذ دارند. جناح الصادقون، شاخه سیاسی گروه عصائب اهل الحق، ۲۷ کرسی در انتخابات نوامبر کسب کرد. جفری گفت المالکی تمایل نشان داده است که با وجود روابط نزدیک با جمهوری اسلامی ایران، با ایران مقابله کند و به نبرد بصره در ۲۰۰۸ اشاره کرد، زمانی که نیروهای عراقی موفق شدند ارتش مهدی را از جنوب شهر بیرون برانند.
در صورت رسیدن المالکی به نخستوزیری، احتمالاً ترامپ با او همکاری خواهد کرد. جفری گفت: «ترامپ اگر فکر کند میتواند با المالکی درباره موضوعاتی مانند زندانیان داعش، فرصتهای تجاری، به ویژه نفت همکاری کند، موضع خود را به سرعت تغییر خواهد داد.»ایالات متحده اوایل این ماه اعلام کرد که برنامه دارد تا ۷۰۰۰ زندانی داعش را از سوریه به عراق منتقل کند، همزمان با بازپسگیری مناطقی از سوی دولت سوریه از نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها.