عصر قم - «تو شوید هم نمیشوی، چه برسد به شهید!»؛ این شوخی دوستانش با او بود، اما جوانی که نودونهمین نفر فهرست احتمالی شهادت شده بود، سرانجام در نبرد با داعش در بوکمال سوریه به شهادت رسید.
۲۷ آبان، سالروز شهادت مهدی موحدنیا، فرصتی برای روایت زندگی جوانی است که اطرافیانش کمتر از همه احتمال میدادند روزی در شمار شهدای مدافع حرم قرار بگیرد؛ جوانی شوخطبع با رفتارهایی متفاوت از تصویر رایج ذهنی درباره شهدا که مسیرش را نه با یک دگرگونی ناگهانی، بلکه با تلاش برای بهتر شدن و عبور از ضعفهای انسانی طی کرد.
در روایت زندگی شهدا، گاهی با شخصیتهایی روبهرو میشویم که از همان سالهای نخست زندگی، تصویری بینقص و دور از دسترس از خود به نمایش گذاشتهاند؛ اما زندگی همه شهدا را نمیتوان در چنین قالبی روایت کرد. بعضی از آنها درست شبیه آدمهای معمولی اطراف ما زندگی کردهاند؛ خندیدهاند، اشتباه کردهاند، گاهی مورد انتقاد قرار گرفتهاند و حتی از نگاه دیگران چندان شباهتی به کسانی نداشتهاند که روزی نامشان در فهرست شهدا قرار میگیرد.
مهدی موحدنیا یکی از همین آدمها بود؛ جوانی که دوستانش نهتنها احتمال شهادتش را نمیدادند، بلکه گاهی با شوخی به او میگفتند: «تو شهید شوی، وای به حال شهدا!» اما روزگار برای او روایتی متفاوت نوشت. همان جوانی که در فهرست احتمالات شهادت، نود و نهمین نفر شده بود، در آخرین نبرد مدافعان حرم در منطقه بوکمال سوریه به شهادت رسید.
این غافلگیری، نقطه آغاز روایت کتاب «نود و نهمین نفر» نوشته محمد حکمآبادی است؛ اثری که تلاش میکند به جای ترسیم تصویری دستنیافتنی از یک شهید، مسیر رشد و تغییرات تدریجی او را نشان دهد؛ مسیری که از زندگی روزمره در سبزوار آغاز شد و به دفاع از حرم اهلبیت(ع) در سوریه رسید.
نودونهمین نفر، جوانی که کسی روی شهادتش حساب نمیکرد
در پایگاهی با حدود هزار عضو فعال، گروهی از دوستان تصمیم گرفتند فهرستی از صد نفری تهیه کنند که بیش از دیگران در فعالیتهای پایگاه حضور داشتند. قرار بود درباره احتمال شهادت هرکدام از آنها بحث کنند و در نهایت، نامها را به ترتیب در فهرست قرار دهند. کار سادهای نبود؛ نزدیک به یک ساعت طول کشید تا نام نفرات اول و دوم مشخص شود. بحثها ادامه پیدا کرد و فهرست تا نفر نودوهشتم پیش رفت؛ اما هنوز یک نام باقی مانده بود: مهدی موحدنیا.
مهدی در جایگاه نودونهم قرار گرفت؛ یکی مانده به آخر. دوستانش با خنده به او گفتند: «تو شوید هم نمیشوی، چه برسد به شهید!» و همین شوخی بعدها معنای دیگری پیدا کرد. کسی که دوستانش کمترین احتمال را برای شهادتش در نظر گرفته بودند، سرانجام در شمار شهدای مدافع حرم قرار گرفت.

اما چه چیزی در زندگی مهدی وجود داشت که چنین فاصلهای میان تصور اطرافیان و سرانجام او ایجاد کرد؟ آیا او یکباره تغییر کرد؟ آیا اتفاقی خاص مسیر زندگیاش را دگرگون کرد؟ روایت کتاب، پاسخ را در شناخت تدریجی شخصیت او جستوجو میکند.
پسری که شبیه تصویرهای معمول از شهدا نبود
مهدی در ۱۸ فروردین ۱۳۶۶ در خانوادهای مذهبی و ولایتمدار در سبزوار به دنیا آمد. در میان دوستان و آشنایان، به شوخطبعی و رفتارهای متفاوتش شناخته میشد؛ کسی که در روابط دوستانه اهل خنده و شوخی بود، اما وقتی مسئولیتی را بر عهده میگرفت، آن را جدی دنبال میکرد.
او از همان سالهای جوانی در فعالیتهای فرهنگی و مذهبی شهر حضور داشت. برپایی تکایا و ایستگاههای صلواتی، مشارکت در برگزاری یادوارههای شهدا، حضور در گروههای جهادی و خدمترسانی به مناطق محروم و شرکت در اردوهای راهیان نور، بخشی از فعالیتهایی بود که مهدی در آنها مشارکت میکرد.
با این حال، شخصیت او را نمیشد صرفاً با حضور در برنامههای مذهبی و فعالیتهای بسیجی شناخت. مهدی تفاوتهایی با تصویری داشت که بسیاری از اطرافیانش از یک جوان مذهبی انتظار داشتند. برای مثال، گاهی در میانه مراسم روضه از هیأت بیرون میرفت و تنها هنگام سینهزنی و شور به جمع عزاداران بازمیگشت. همین رفتارها باعث میشد برخی به او تذکر بدهند که برای رشد معنوی باید بیشتر پای منبر بنشیند و در برنامههای مذهبی حضور مستمر داشته باشد.
بخش دیگری از رفتارهای او نیز تنها در جمع دوستان نزدیکش دیده میشد. حتی ممکن بود برخی از اطرافیان و آشنایان از بعضی عادتهای او خبر نداشته باشند. مهدی نه یک چهره کاملاً بیحاشیه بود و نه کسی که مانند برخی شخصیتهای شناختهشده، دورهای از زندگیاش را با رفتارهای آشکار و پررنگ متفاوت از مسیر بعدی سپری کرده باشد. بسیاری از ضعفها و کشمکشهای او در لایههای خصوصی زندگیاش جریان داشت.
تغییر، یک اتفاق ناگهانی نبود
یکی از نکات مهم در روایت زندگی شهید مهدی موحدنیا، تفاوت مسیر او با روایتهای رایج از تحول شخصیتهاست. گاهی تصور میشود فردی سالها در مسیری متفاوت حرکت میکند و بعد با وقوع یک اتفاق بزرگ، یکباره متحول میشود؛ اما درباره مهدی، روایت از جنس دیگری است.
او از ابتدا میخواست آدم خوبی باشد. این خواسته همیشه با رفتار و تصمیمهایش به شکل کامل همراه نمیشد، اما در وجودش انگیزهای برای اصلاح و بهتر شدن وجود داشت. به همین دلیل، نمیتوان نقطه مشخصی را به عنوان لحظه آغاز تحول او معرفی کرد. تغییر مهدی آرام و تدریجی بود؛ حاصل مجموعهای از انتخابها، تجربهها، روابط و تلاشهایی که در طول زمان شکل گرفتند.
شاید مهمترین ویژگی او همین بود که اگر اشتباهی میکرد، توانایی پذیرش آن را داشت؛ میتوانست عذرخواهی کند، رفتار خود را اصلاح کند و دوباره از نو شروع کند. او در برابر ضعفهایش متوقف نمیشد و تلاش میکرد از آنها عبور کند.

این بخش از زندگی مهدی، فراتر از یک ویژگی شخصیتی، حامل پیامی برای مخاطبان جوان است: برای حرکت به سمت خوبی و رشد، لازم نیست از ابتدا انسانی بیاشتباه باشیم. گاهی آنچه مسیر آدم را تغییر میدهد، همین اراده برای بلند شدن پس از هر لغزش است.
در واقع، مهدی نه با یک دگرگونی نمایشی، بلکه با مجموعهای از قدمهای کوچک در مسیر بهتر شدن حرکت کرد؛ قدمهایی که شاید در زمان خود چندان به چشم دوستان و اطرافیانش نمیآمدند، اما در نهایت به تصمیمهایی بزرگ در زندگی او منتهی شدند.
از دانشگاه سبزوار تا میدان مسئولیت
مهدی تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی تکنولوژی برق، گرایش قدرت، در دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار ادامه داد و در سال ۱۳۹۱ در مقطع کارشناسی ناپیوسته فارغالتحصیل شد. دانشگاه برای او تنها محل تحصیل و کسب مدرک نبود؛ فرصتی بود تا فعالیتهای فرهنگی و اجتماعیاش را نیز گسترش دهد.
او که پیش از ورود به دانشگاه از بسیجیان فعال پایگاه مقاومت بسیج شهید شجیعی سبزوار بود، در دوران دانشجویی فعالیتهای خود را در حوزه بسیج دانشجویی ادامه داد و در شورای این مجموعه نیز مسئولیتهایی بر عهده گرفت. پیش از آن نیز از خادمان افتخاری آستان شهدای گمنام دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار بود.
در کنار فعالیتهای دانشجویی، حضور در برنامههای فرهنگی و جهادی و ارتباط با گروههای مختلف مردمی، بخش مهمی از زندگی او را تشکیل میداد. مهدی در کارهایی که به عهده میگرفت، پیگیر و مسئولیتپذیر بود؛ ویژگیای که دوستان و همرزمانش بعدها نیز از آن یاد کردند.
پس از پایان تحصیلات، به عضویت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درآمد. ورود به این مجموعه، فصل تازهای در زندگی او گشود؛ فصلی که با تحولات منطقه و گسترش فعالیت گروههای تکفیری در کشورهای همسایه همزمان شد.
وقتی دفاع از حرم، به تصمیم زندگی تبدیل شد
با آغاز جنگ سوریه و گسترش حملات گروه تروریستی داعش، اخبار جنایتهای این گروه و تهدید حرم اهلبیت(ع) به گوش مهدی نیز رسید. او نمیتوانست نسبت به آنچه در سوریه اتفاق میافتاد بیتفاوت باشد. برای جوانی که سالها در فعالیتهای مذهبی و فرهنگی حضور داشت، تهدید حرم اهلبیت(ع) مسئلهای دور از زندگی شخصی نبود.
سرانجام تصمیم گرفت راهی سوریه شود. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که مهدی متأهل بود و صاحب فرزند؛ بنابراین رفتن او تنها یک انتخاب فردی نبود و خانوادهاش نیز باید با دشواریهای دوری و نگرانی از سرنوشت او کنار میآمدند.
در وصیتنامهای که پیش از اعزام نوشته، میتوان بخشی از حالوهوای او را در آن روزها دید. مهدی در آغاز نامه خطاب به همسرش مینویسد:
«بسم رب اُم زینب(س)
سلام به همسر عزیزم
سلام به پدر و مادر عزیزم
سلام به تمام شیعیان جهان
این برای بار دوم است که دست به قلم میبرم و به اصطلاح وصیتنامه دارم مینویسم و این دفعه امیدوارتر از همیشه.
شاید یکشنبه بریم سوریه بعداز تقریبا یک سال و نیم انتظار البته خجالت میکشم بنویسم انتظار!!!
همسر عزیزم ازت ممنون و متشکرم بهخاطر همه چیز و همه مهربونیت، بخاطر موافقت با رفتنم، بخاطر صبرت، بهخاطر بغض میان گلوت و البته و صد البته هرچه دلبستگی بیشتر، دل کندن سختتر و اجر و قربت نزد عمه سادات بیشتر.
فرصت عجیب و غریبی هست و باید مغتنم شمرد!!!
بعد از تقریبا هزاروچهارصد سال دوباره فرصت دفاع از بیبی پیدا شده و تقریبا شرایط به همان شکل سال ۶۳.
حرامیان یک طرف و پسران مادری یک طرف!! و باز هم عدهای کمی فرصت دفاع پیدا کردهاند! و بعضیها در حسرت و میدانم این حسرت چقدر کشنده هست!
و البته رفیقان من همه لایق سرباز و مدافع حرم بیبی هستند ولی شرایط بدین گونه رقم خورده و انشااللّه در آزادسازی قدس و به نابودی کشاندن اسرائیل همه سهیم باشیم. خدایا رفیقان من همه لایق شهادتاند مبادا معاملهای غیر از این با آنها بکنی.
پدر و مادر عزیزم از شما ممنونم بهخاطر به دنیا آوردنم و بزرگ کردنم و ممانعت نکردن از رفتنم.
چقدر حس شیرینی هست دفاع از حرم!
در کل زندگیام انقدر شور و شوق نداشتهام.
یا حضرت زینب(س) بر ساقی دشت کربلا باب الحوائج قسمت میدهم مارا بپذیر.
گرچه ما بدیم ما را بدان مگیر.
شاهانه ماجرای گناه گدا بگو…»
این جملات نشان میدهد که حضور در سوریه برای او صرفاً یک مأموریت نظامی نبود؛ تصمیمی بود که با باورها و دلبستگیهای عمیقش پیوند داشت. او حتی در وصیتنامهاش از آرزوی مشارکت در آزادسازی قدس و نابودی رژیم صهیونیستی سخن میگوید و امیدوار است در آن مسیر نیز سهمی داشته باشد.

مهدی پس از اعزام، در مجموعه سپاه قدس فعالیت کرد و بنا بر روایت زندگینامهاش، مسئولیت آموزش و سوادآموزی نیروهای فاطمیون را بر عهده گرفت. او در کنار مسئولیت آموزشی، در مناطق عملیاتی سوریه نیز حضور داشت و به فعالیت در جبهه مقاومت ادامه داد.
آرزویی که مسیرش را تا کربلا ادامه داد
در میان روایتهای مربوط به زندگی شهید مهدی موحدنیا ، ماجرای گفتوگوی او با یکی از دوستانش درباره حاجتهایشان نیز قابل توجه است. مهدی از دوستش میپرسد چه آرزویی دارد و او پاسخ میدهد که میخواهد اربعین در کربلا باشد. وقتی همان سؤال از مهدی پرسیده میشود، میگوید: «من از امام رضا(ع) خواستم اربعین پیش خود امام حسین(ع) باشم.»
این پاسخ، در کنار وصیتنامه و تصمیم او برای حضور در سوریه، بخشی از جهان ذهنی و آرزوهای مهدی را نشان میدهد؛ جوانی که دلبستگی به اهلبیت(ع) برایش تنها در مراسم و مناسبتهای مذهبی خلاصه نمیشد و در تصمیمهای مهم زندگیاش نیز حضور داشت.
پایان غافلگیرکننده یک زندگی در بوکمال
حضور شهید مهدی موحدنیا در جبهه مقاومت ادامه یافت تا اینکه سرانجام در ۲۷ آبان ۱۳۹۶، در منطقه بوکمال سوریه، هنگام درگیری با نیروهای داعش، بر اثر اصابت گلوله به ناحیه گردن به شهادت رسید.
بوکمال از آخرین مناطق مهم تحت کنترل داعش در سوریه بود و نبرد برای آزادسازی این منطقه، از مراحل پایانی مقابله با این گروه تروریستی به شمار میرفت. مهدی در همان روزهایی که جبهه مقاومت آخرین مراحل نبرد را پشت سر میگذاشت، جان خود را از دست داد.
چند روز پس از شهادت او، پیروزی نیروهای مقاومت در برابر داعش در منطقه اعلام شد و خبر پایان سلطه سرزمینی این گروه در سوریه و عراق انتشار یافت.
پیکر شهید موحدنیا پس از انتقال به ایران و تشییع در سبزوار، در گلزار شهدای این شهر آرام گرفت؛ شهری که سالها شاهد فعالیتهای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی او بود و حالا باید با جوانی خداحافظی میکرد که بسیاری از اطرافیانش هرگز چنین سرانجامی را برای او تصور نمیکردند.
«نود و نهمین نفر» روایتی برای شکستن فاصله میان ما و شهدا
کتاب «نود و نهمین نفر» نوشته محمد حکمآبادی، تلاش میکند زندگی این شهید مدافع حرم را از زاویهای متفاوت روایت کند. اهمیت این اثر تنها در ثبت خاطرات و شرح حضور مهدی در سوریه نیست؛ بلکه در انتخاب زاویهای است که مخاطب را با فراز و فرودهای یک زندگی واقعی روبهرو میکند.
در این روایت، مهدی پیش از آنکه شهید باشد، یک جوان است؛ جوانی با دوستان، خانواده، شوخیها، اشتباهات، علاقهها و دغدغههای شخصی. خواننده میتواند با او بخندد، از بعضی رفتارهایش تعجب کند و حتی در مقاطعی با تصمیمهایش موافق نباشد. اما در ادامه، با دیدن انتخابها و مسیر زندگیاش، به این نکته میرسد که رشد انسان همیشه در ظاهر و رفتارهای اولیه او قابل پیشبینی نیست.

شاید یکی از مهمترین دستاوردهای چنین روایتی، فاصله گرفتن از تصور کلیشهای درباره شهدا باشد. گاهی در معرفی شهدا آنقدر بر ویژگیهای برجسته و معنوی آنها تأکید میشود که مخاطب جوان احساس میکند میان زندگی خودش و زندگی آنان فاصلهای پرنشدنی وجود دارد؛ گویی شهدا از ابتدا انسانهایی متفاوت بودهاند و هیچگاه با ضعفها و تردیدهای معمول انسانی مواجه نشدهاند.
اما روایت مهدی موحدنیا تصویر دیگری ارائه میدهد. او هم اشتباه میکرد، گاهی مورد انتقاد قرار میگرفت و در بعضی رفتارهایش با انتظارات اطرافیان فاصله داشت. با این حال، آنچه مسیر او را ساخت، میل به اصلاح و توانایی دوباره برخاستن بود.
۲۷ آبان، سالروز شهادت مهدی موحدنیا، یادآور زندگی جوانی است که در فهرست دوستانش نودونهمین نفر برای شهادت شناخته شد، اما سرانجام به یکی از کسانی تبدیل شد که نامشان در حافظه شهر و همرزمانشان باقی ماند.
منبع:
خبرگزاری مهر