کرمان رصد - آرمان امروز / «بازگشت ایدئولوژی‌ها» عنوان سرمقاله در روزنامه آرمان امروز به قلم حمید روشنائی است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
قرن بیستم را قرن ایدئولوژی‌ها می‌نامند. ایدئولوژی‌هایی همچون کمونیسم و فاشیسم در این دوران رشد کردند و حتی مذاهبی همچون اسلام و مسیحیت نیز در قالب ایدئولوژی‌هایی مانند اخوانی‌گری و اونجلیکالیسم (Evangelicalism) نمود یافتند. بسیاری، قرن بیست‌ویکم را دوران فرایدئولوژی و گذر از مباحث اعتقادی می‌دانستند؛ دورانی که در آن، عمل‌گرایی و منافع ملی بر عقاید ایدئولوژیک برتری می‌یابد. از همین رو، فوکویاما مدعی پایان تاریخ بود و تصور می‌کرد لیبرال‌دموکراسی آخرین ایدئولوژی و آینده جهان خواهد بود.
در سال‌های اخیر، احزاب راست افراطی و تندرو به‌سرعت در کشورهای مختلف، از جمله آلمان، فرانسه، اسپانیا و... رشد کرده‌اند و افکار ضدمهاجرتی و شووینیستی گسترش یافته است؛ به‌نحوی‌که این احزاب در پارلمان کشورهای مذکور کرسی‌های فراوانی به دست آورده‌اند و احتمال تشکیل دولت‌های راست‌گرا نیز افزایش یافته است. هم‌زمان با این پدیده سیاسی، چپ‌گرایان نیز در بحران‌های اجتماعی و سیاسی اروپا خود را نشان داده‌اند و توانسته‌اند رهبری اعتراضات در جوامع اروپایی را به دست گیرند. همچنین، در انتخابات اخیر آمریکا، سوسیالیست‌های نظام سرمایه‌داری و چپ‌گرایان حزب دموکرات پیروزی چشمگیری به دست آورده‌اند؛ به‌نحوی‌که حکومت راست‌گرای ترامپ به وحشت افتاده است.
اما چرا جهان نمی‌تواند بدون ایدئولوژی باشد؟
ایدئولوژی به معنای چارچوبی برای عمل در جهان هستی و راهی برای برطرف کردن مشکلات و مسائل پیش روی انسان است. در قرن بیستم، ایدئولوژی‌های منسجم و سازمان‌یافته‌ای وجود داشتند که ملت‌ها و حتی دولت‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دادند؛ اما در قرن بیست‌ویکم، ایدئولوژی‌ها پیچیده‌تر و متفاوت‌تر از گذشته شده‌اند. اشکال مختلف سوسیالیسم، شووینیسم، فاشیسم و... متناسب با جامعه هر کشور یا حتی بخش‌هایی از یک کشور شکل گرفته‌اند و با نمونه‌های پیشین خود تفاوت دارند. همچنین، دلایل شکل‌گیری هر یک از آن‌ها متفاوت است.
ایدئولوژی‌ها ریشه در اندیشه انسان‌ها دارند: انسان موجودی متفکر است که برای ساخت جهان پیرامون خود به نگرش و چارچوب نیاز دارد. ایدئولوژی این زیرساخت را در اختیار او قرار می‌دهد و کمک می‌کند تا راحت‌تر برنامه‌ریزی کند. بدون وجود یک چارچوب ایدئولوژیک، درک بسیاری از مفاهیم سیاسی و اجتماعی برای عموم مردم دشوار است و رهبران اجتماعی نیز از همین طریق با مردم ارتباط برقرار می‌کنند.
بحران‌ها ایدئولوژی را به وجود می‌آورند: ایدئولوژی‌ها غالباً در زمان بروز مشکلات اجتماعی، نه در دوران آرامش، شکل می‌گیرند؛ زیرا نخستین پرسش مردم این است که چگونه می‌توان بر یک بحران غلبه کرد و ایدئولوژی‌ها در پاسخ به این پرسش پدید می‌آیند.
ایدئولوژی‌ها موجب پلورالیسم می‌شوند: تفاوت اندیشه‌ها و تفکرات بشری به شکل‌گیری راهکارهای گوناگون برای مسائل روز منجر می‌شود. برخلاف گذشته که برخی ایدئولوژی‌ها ساختاری یکسان داشتند و برای مشکلات، تنها یک پاسخ ارائه می‌کردند، امروزه ایدئولوژی‌های مختلف به‌صورت گروهی شکل می‌گیرند و متناسب با شرایط، صورت‌های متفاوتی پیدا می‌کنند؛ حتی اگر در نام‌گذاری، عنوان یکسانی داشته باشند.
فرهنگ‌ها عامل شکل‌گیری ایدئولوژی هستند: اگرچه ایدئولوژی خود نوعی زیرساخت فکری است، بر پایه‌های فرهنگی جوامع بنا می‌شود و درک و فهم آن به شناخت فرهنگ‌ها و عقاید ملت‌ها یا حتی اقلیت‌های قومی و مذهبی وابسته است. جامعه‌ای که خشونت را تئوریزه می‌کند، بر اساس آن ایدئولوژی می‌سازد و گروهی را با چنین هویتی شکل می‌دهد.
شبکه‌های اجتماعی ایدئولوژی‌ها را پرورش می‌دهند: بزرگترین عامل رشد و کاتالیزور شکل‌گیری ایدئولوژی‌های قرن بیست‌ویکم، وجود شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی است. شبکه‌های اجتماعی فقط اطلاعات را منتقل نمی‌کنند؛ آن‌ها می‌توانند جهان‌بینی‌های بسته، دشمن‌سازی و روایت‌های توطئه‌آمیز را نیز تقویت کنند. ایدئولوژی‌ها در این بستر فرصت رشد پیدا می‌کنند و می‌توانند به‌سرعت در جامعه گسترش یابند.
اینکه جوامع برای پیشبرد امور و حل مسائل خود به ایدئولوژی نیاز دارند، به این معنا نیست که همه ایدئولوژی‌ها خوب و مفید هستند. تجربه چند قرن گذشته نشان داده است که ایدئولوژی‌ها می‌توانند یک کشور یا حتی بخشی از جهان را نابود کنند. سرنوشت کمونیسم و فاشیسم به ما می‌آموزد که باید مراقب اندیشه‌های نوظهور باشیم تا جامعه در معرض انحراف قرار نگیرد؛ به‌ویژه اگر این ایدئولوژی‌ها با مذهب گره بخورند و عوامل فرهنگی و اجتماعی جامعه را نیز با خود همراه کنند.