کرمان رصد - خراسان /همزمان با فعال ماندن کریدورهای شرق آسیا ازویتنام ومالزی تا پکن وابتکار۵ ایرلاین ایرانی دردورزدن انسداد فرودگاه استانبول، موضع صریح پکن در رد محاصره هوایی، پروژه تحریمی واشنگتن را با مانعی بزرگ روبهروکرده است.
تنها چند روزپس ازآن که وزارت خزانه داری امریکا در بسته طرد اقتصادی ایران، ۲۷ شرکت هواپیمایی را با هدف انزوای بین المللی تحریم کرد وهم چنین عملاًخدمات دهی به هواپیماهای ایران درکشورهای منطقه را زیرتیغ تحریم برد، رسانه ها اخبارانسداد آسمان کشوررا مخابره کردند. با این حال، گزارش ها نشان می دهد زیرپوست اخبار اولیه هنوزاتفاقات زیادی در جریان است. به طوری که پایداری کریدورهای حیاتی شرق وجنوب شرق آسیا،مانورسریع برخی ایرلاین ها و هم چنین خودداری چین ازهمراهی با آمریکا، به مانع بزرگی برسراین پروژه تبدیل شده است.
ابتکار در استانبول؛ تغییر زمین بازی در۴۸ساعت
گزارش خبرگزاری فارس نشان می دهد یکی ازضربهگیرهای پروژه تحریمی اخیر،دریکی از پر تردد ترین مسیرهای خارجی ایران فعال شده است. پس ازانتشاراخباری مبنی بر توقف خدماتدهی برخی شرکتهای فرودگاهی ترکیه تحت فشارهای تحریمی، این نگرانی وجود داشت که شاهراه پروازی ایران وترکیه به بنبست برسد.با این حال، گزارش رسانههای تخصصی هوانوردی منطقه (نظیر Haber Aero) ازیک جابهجایی حسابشده پرده برداشت.
براساس این دادهها، پروازهای پنج ایرلاین ایرانی شامل «قشمایر، ایرانایرتور، آتا، تابان و سروشایر» به فرودگاه استانبول متوقف نشده؛ بلکه ارائه خدمات فرودگاهی،زمینی، پذیرش و رمپ از۲۳سپتامبر به یک شرکت تخصصی ترکیهای سپرده شده که ازسال۲۰۲۱ با شرکتهای ایرانی سابقه همکاری داشته وساختارفعالیت آن آسیبپذیری کمتری دربرابر فشارهای ثانویه دارد. اگرچه اعمال این فرآیند جدیدبه دلیل تمرکز عملیات، ضرورت حضور چندساعت زودتر مسافران را به همراه داشته و پروازهای برخی شرکتها نظیر ماهان همچنان وضعیت متفاوتی را تجربه میکند، اما خروجی میدانی مشخص است: انسداد ادعایی درفرودگاه استانبول درهمان ساعات اولیه دورزده شد و جریان مسافری وتجاری این مسیر برقرارمانده است.
امتداد پروازها به شرق؛ بیاعتنایی آشکارآسیا
علاوه برترکیه تازه ترین خبرها هم چنین نشان می دهد درجبهه شرق، پروژه آمریکاییها حتی به مرحله ایجاد اختلال تاکتیکی هم نرسیده است. اظهارات رامین کاشفآذر، مدیرعامل شهرفرودگاهی امام خمینی(ره)، حاکی ازآن است که مسیرهای پروازی به شرق وجنوبشرق آسیا کماکان درجریان است وپروازها به مقاصدی چون چین، ویتنام ومالزی انجام میشود وحتی رایزنیها برای گشودن خطوط جدید نیزادامه دارد.
نکته معنادار، اعلامموضع رسمی طرفهای آسیایی بود. درحالی که ادبیات رسانههای غربی ازقطع دسترسیهای ایران سخن میگفت، رئیس هیئت نمایندگی سفارت مالزی درتهران به صراحت اعلام کرده هیچ اطلاعی ازلغوپروازها میان ایران ومالزی یامنطقه جنوبشرق آسیانداردوتبادلات گردشگری و رفتوآمد شهروندان این کشورها به ایران مسیر طبیعی خود را طی میکند. این ثبات پروازی که درکنارتداوم خطوط به مقاصدی چون هند، امارات، افغانستان و جمهوری آذربایجان (لااقل تا ۳ روز گذشته) ثبت شده است، نشان داد تمایل همسایگان و شرکای آسیایی برای همسویی با دستورکارهای تنبیهی واشنگتن بسیار محدود ومحتاطانه است؛رفتاری که حتی درمقاومت روزهای گذشته هنددربرابر فشارهای اوفک برای ایجاد محدودیت درتبادلات دارویی با ایران نیز به چشم می آید.
فشارها تمام نشده است؛ سناریوهای سختتر روی میز
با وجود این شواهد میدانی، آیا میتوان نتیجه گرفت که پرونده تحریم هوایی بسته شده و خطر از سرگذشته است؟ پاسخ کارشناسان مسائل ژئوپلیتیک منفی است. ارزیابیها نشان میدهد واشنگتن به این سادگی ازاین اهرم عقبنشینی نخواهد کرد.
همانگونه که مهدی محمدی،کارشناس مسائل راهبردی،تحلیل کرده است،فشارآمریکا بر همسایگان برای ایجاد محدودیت علیه نهادهای ایرانی همچنان ادامه خواهد داشت وحتی ممکن است برای اثرگذاری روانی برجامعه، گامهای تازهای برای تنگترکردن گلوگاهها برداشته شود. علاوه بر این شکست پروژه محاصره هوایی به معنای رفع کلی تهدیدات نیست؛ آمریکاییها همزمان گزینههای فشار نامتقارن، تسلیح وساماندهی تحرکات ضدامنیتی و حتی احتمال تشدید تنشهای نظامی را ازدستور کارخود خارج نکردهاند.با این حال،تفاوت اساسی این است که بدون قفل شدن مبادی کلان اقتصادی، این فشارها ماهیتی فرسایشی و تبلیغاتی پیدا میکنند و توان ضربه زدن به بنیانهای تجارت خارجی کشور را نخواهند داشت.
وتوی عملیاتی پکن؛ بنبست بزرگ طرد اقتصادی
دلیل اصلی این ناکامی ساختاری دریک نقطه جغرافیایی مشخص نهفته است:پکن. هرطرحی برای محاصره یا طرداقتصادی کشورها، درنهایت با این پرسش بنیادین روبهرو میشود که قدرتهای بزرگ اقتصادی درکدام سمت ماجرامیایستند؟ اگر چین به این کمپین میپیوست، فشارها جنبهای بحرانی پیدا میکرد؛ اما پکن درنقشی تعیینکننده ظاهر شده است.
دادههای سیاسی و تحلیلی نشان میدهد که چین محاصره هوایی ایران راغیرقانونی دانسته و به رسمیت نشناخته است. این موضع تنها یک بیانیه دیپلماتیک نیست، بلکه بهصورت یک پیام راهبردی حتی دربالاترین سطوح-ازجمله درمذاکرات اخیر شی جینپینگ با طرف آمریکایی-منتقل شده است مبنی براینکه پکن همکاریهای تجاری واقتصادی خود با تهران را متوقف نخواهد کرد. منطق حاکم بر تصمیم چین کاملاً برپایه منافع متقابل ژئوپلیتیک است؛پکن بهخوبی آگاه است که تسلیم شدن ایران دربرابرابزارهای قهری غرب، مسیر را برای تعمیم همین الگوی مهار وتحریم علیه خود چین هموار میکند. بنابراین، همراهی نکردن پکن (درکنارتداوم تعاملات مسکو با ایران)، پروژه آمریکا را در مهمترین گلوگاه اقتصادی جهان قفل کرده است.
شعام: مذاکرات منطقه ای و راهکارهای متعدد غیرنظامی در دستور کار
از سوی دیگر، بیانیه دیروز دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی نشان داد که ابتکار عمل ها برای خنثی سازی محاصره هوایی درجریان است. این دبیرخانه دیروز با تکذیب مقابله به مثل نظامی تهران در برابرمحدودیت های هوایی تصریح کرد:
«مذاکرات میان ایران با کشورهای مربوطه برای رفع برخی محدودیتهای هواییِ غیرقانونی ایجاد شده، با جدیت درحال انجام و پیگیری است. هم چنین راهکارهای غیرنظامی متعددی برای مقابله بهمثل وجود دارد که در صورت ضرورت، برای برخی از فرودگاهها اعمال خواهد شد و البته امیدواریم که مسئله به این نقطه نیز منجر نشود.»
ظرفیتهای ژئوپلیتیک ایران فراتر ازتحریمهای یکجانبه
درمجموع آرایش کنونی تحولات هوایی نشان میدهدآمریکااگرچه توانسته درکوتاهمدت اصطکاکهایی ایجاد کند و با پمپاژ رسانهای برای جامعه دلهره بسازد، اما درتبدیل این فشار به یک «محاصره پایدار» تاکنون ناکام مانده است. فعال ماندن خطوط ترانزیتی شرق وجنوبشرق آسیا، ابتکارتاکتیکی ایرلاینهای ایرانی درفرودگاههای منطقه،ومهمتر ازهمه سد قاطع پکن دررد محاصره، این کارزار را ازیک پروژه فلجکننده به تلاشی کماثر تقلیل داده است؛ مسیری که اگرچه درادامه با سناریوهای تهاجمیتر طرف مقابل همراه خواهد بود، اما نشان داد ظرفیتهای مقاومت ژئوپلیتیک ایران فراترازمعادلات یکجانبه تحریمکنندگان است.