حشره ای که اقتصاد هزاران نخلدار کرمانی را تهدید می کند

کرمان رصد - کرمان- سوسک سرخرطومی در نخلستان های کرمان جولان می دهد و معیشت هزاران خانوار در شرق و جنوب این استان را تهدید می کند.

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: آفت سوسک سرخرطومی حنایی خرما، که از آن به عنوان قاتل خاموش نخل‌ یاد می‌شود، در دهه اخیر به یکی از جدی‌ترین بحران‌های کشاورزی جنوب کرمان تبدیل شده و امنیت غذایی و معیشتی هزاران خانوار نخل دار را به خطر انداخته است.
این آفت که سازمان جهانی فائو آن را یکی از چهار عامل تهدید غذایی در جهان معرفی کرده، با نفوذ به لایه‌های حیاتی تنه نخل، آن را از داخل نابود می‌کند و تا زمانی که خسارت جبران‌ناپذیری وارد نشود، نشانه‌های آلودگی قابل تشخیص نیست.
بر اساس گزارش‌های رسمی، آفت سوسک سرخرطومی حنایی از حدود 10 سال قبل وارد استان کرمان شده و نخستین کانون‌های آلودگی در شهرستان‌های شرقی و منطقه اندوهجرد است.
مهم‌ترین راه انتقال این آفت، جابه‌جایی پاجوش‌های آلوده از مناطق درگیر به سایر نقاط است.
قدرت پرواز این حشره حدود ۹۰۰ متر است، بنابراین انتشار طبیعی آن محدود بوده و عامل اصلی گسترش، انتقال پاجوش توسط انسان است.
به همین دلیل، قرنطینه و جلوگیری از جابه‌جایی پاجوش از مناطق آلوده، محوری‌ترین راهبرد پیشگیری محسوب می‌شود.
از شرق تا جنوب کرمان درگیر آفت شده است
شمال استان کرمان با دارا بودن هفت شهرستان خرماخیز شامل کرمان، ارزوئیه، بم، ریگان، فهرج، نرماشیر و گنبکی، یکی از قطب‌های مهم تولید خرما در است.
بر اساس آخرین آمارها، شهرستان‌های کرمان، ارزوئیه، بم و نرماشیر به این آفت آلوده هستند.
منطقه جنوب کرمان نیز با سطح زیر کشت ۳۱ هزار هکتار نخل بارور و تولید بیش از ۲۱۰ هزار تن خرما، به شدت درگیر این آفت شده و گزارش‌ها حاکی از آن می باشد که نیمی از سطح زیرکشت نخلستان‌های جنوب کرمان به این آفت آلوده شده است.
در حال حاضر، بیش از ۱۵ هزار و ۹۱۰ نخل آلوده در جنوب کرمان شناسایی شده که ۱۳ هزار و ۵۹۰ نخل تیمار و ۲ هزار و ۳۲۰ نخل به دلیل شدت آلودگی امحا شده است.
در مناطق شرقی استان کرمان نیز ۲۷۷ درخت آلوده شناسایی شده که ۱۶ اصله از آنها امحا شده است.
شرایط در شهرستان‌هایی مانند منوجان، عنبرآباد و قلعه‌گنج به دلیل تراکم بالای نخلستان‌ها و حساسیت رقم مضافتی، بحرانی‌تر ارزیابی می‌شود.
رقم مضافتی که ۹۰ درصد ارقام خرمای مناطق شرقی را تشکیل می‌دهد، به شدت در برابر این آفت حساس است و همین موضوع، آسیب‌پذیری منطقه را دوچندان کرده است.

حشره ای که درخت خرما را از تنه قطع می کند
خسارت این آفت فراتر از از دست رفتن محصول یک فصل است.
سوسک سرخرطومی حنایی با تخریب لایه‌های حیاتی تنه، خود نخل را نابود می‌کند؛ درختی که حاصل سال‌ها تلاش و سرمایه‌گذاری کشاورزان است.
خسارت وارده به نخلستان‌های منطقه، خسارتی چندلایه است: از یک سو، معیشت خانوارهای نخلدار به خطر افتاده و از سوی دیگر، امنیت غذایی و صادرات محصول استراتژیک خرما تهدید می‌شود.
این آفت نه تنها محصول، بلکه خود درخت را هدف قرار می‌دهد و همین ویژگی، آن را به تهدیدی راهبردی برای اقتصاد کشاورزی جنوب کرمان تبدیل کرده است.
درختان آلوده امحا می شوند
راهبرد مقابله با این آفت بر مدیریت تلفیقی استوار است و نخستین و مؤثرترین اقدام، قرنطینه و جلوگیری از جابه‌جایی پاجوش از مناطق آلوده به سایر مناطق می باشد.
ردیابی مستمر از طریق تله‌های فرمونی و پایش منظم باغات، امکان شناسایی زودهنگام درختان آلوده را فراهم می‌کند.
درختان شناسایی‌شده با قرص‌های فستوکسین تیمار و در موارد شدید آلودگی، امحا می‌شوند و رعایت بهداشت باغ، جلوگیری از ایجاد زخم روی تنه و پانسمان محل زخم با خمیر گچ نیز از دیگر اقدامات پیشگیرانه است.
در نهایت، همکاری همه‌جانبه نخل داران با کارشناسان حفظ نباتات و مشارکت مردمی در پایش و گزارش‌دهی، حلقه نهایی مهار این آفت محسوب می‌شود.

اندوهجرد نخستین مکان آلودگی بود
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، در گفتگویی با خبرنگار مهر به ابعاد مختلف شیوع این آفت اشاره کرد و گفت: نخستین کانون آلودگی در استان کرمان، منطقه اندوهجرد بوده است.
ایمان کریم قاسمی، افزود: الگوی انتشار آفت در این منطقه نشان می‌داد که ورود آن از طریق پاجوش‌های آلوده انجام شده، اما آنچه نگرانی‌ها را دوچندان کرد، سرعت گسترش آن به سایر مناطق بود.
وی ادامه داد: در همان ماه‌های نخست، تیم‌های پایش موفق شدند نقشه اولیه انتشار آفت را ترسیم کنند و بر اساس آن، پست‌های قرنطینه گیاهی در مسیرهای اصلی جابه‌جایی پاجوش فعال شد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان گفت: در سال گذشته، علاوه بر ۱۲۰۰ درخت آلوده که شناسایی و امحا شد، حدود ۴۰۰ هکتار از باغات در معرض خطر نیز به صورت ویژه پایش شدند و این پایش‌ها منجر به شناسایی زودهنگام ۳۵ کانون جدید آلودگی شد که پیش از گسترش مهار شدند.
پاجوش آلوده منشا بیماری بوده است
کریم‌قاسمی، افزود: طرح نخلبان یکی از مؤثرترین راهکارهای مقابله با این آفت بوده است که در قالب این طرح، نخل داران خرد که توانایی مالی برای خرید تجهیزات پایش را ندارند، به صورت تعاونی سازمان‌دهی شدند و تجهیزات مورد نیاز برای ردیابی آفت در اختیار آنها قرار گرفت.
به گفته وی، این طرح باعث شد که نخل داران خرد نیز بتوانند در فرآیند پایش و مبارزه با آفت مشارکت فعال داشته باشند.
کریم‌قاسمی، با اشاره به اینکه جابه‌جایی غیرمجاز پاجوش، اصلی‌ترین عامل گسترش آفت در استان کرمان بوده است، از تشکیل تیم‌های ویژه برای مقابله با این پدیده خبر داد.
وی گفت: در سال گذشته، چند محموله پاجوش قاچاق در مبادی ورودی استان شناسایی و توقیف شد که در صورت ورود به باغات، می‌توانست فاجعه‌آفرین باشد.
با روش های قدیمی نمی توان با این آفت مقابله کرد
فرماندار شهرستان بم نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به وابستگی عمیق معیشت مردم منطقه به خرما، اعلام کرد: ۹۸ درصد مردم شرق استان کرمان زندگی‌شان به طور مستقیم یا غیرمستقیم به این محصول وابسته است.
وحدت عیدی، گفت: آفت سرخرطومی حنایی نه فقط یک تهدید کشاورزی، بلکه یک مشکل است که می‌تواند معیشت هزاران خانوار را فرو بریزد.
فرماندار بم در ادامه با انتقاد از رویکردهای سنتی در مبارزه با این آفت، تصریح کرد: با روش‌های قدیمی نمی‌توان با سرخرطومی حنایی مقابله کرد.
وی با اشاره به اینکه اصل درخت خرما توسط این آفت از بین می‌رود، گفت: پس از گذشت چند دهه از ورود این آفت به کشور، هنوز اقدام علمی دانشگاهی مؤثری برای مبارزه با آن انجام نشده است.
عیدی، از عدم آگاهی کشاورزان نسبت به این آفت ابراز نگرانی کرد و گفت: بسیاری از نخل داران حتی نام سوسک سرخرطومی حنایی را با آفت چوبخوار اشتباه می‌گیرند و آگاهی‌سازی در این زمینه به اندازه کافی انجام نشده و همین موضوع، روند مبارزه را با مشکل مواجه کرده است.
فرماندار بم در ادامه با اشاره به اینکه امحا و نابودی کامل آفت دیگر امکان‌پذیر نیست، بر لزوم مشارکت مستقیم کشاورزان در فرآیند مبارزه تأکید کرد و گفت: بدون درگیر کردن خود نخل داران، هیچ برنامه‌ای برای مهار این آفت به نتیجه نخواهد رسید.
کشاورزان باید آموزش داده شوند
فرماندار جیرفت، نیز با اشاره به اینکه جیرفت با سطح زیر کشت قابل توجه نخیلات، یکی از قطب‌های اصلی تولید خرما در کشور محسوب می‌شود گفت: آفت سوسک سرخرطومی نه فقط یک معضل کشاورزی، بلکه یک تهدید جدی برای معیشت هزاران خانوار جیرفتی است.
روحبخش بیگ‌زاده، با اشاره به موضوع آموزش نخل داران به عنوان حلقه مفقوده مبارزه با این آفت افزود: برگزاری کارگاه‌های آموزشی در مناطق آلوده مانند دهنو شهسوار، با حضور نخل داران پیشرو و کارشناسان پهنه، توانسته سطح آگاهی کشاورزان را افزایش دهد.
به گفته بیگ‌زاده، آموزش عملی در محیط باغ، مؤثرتر از آموزش‌های نظری و کلاسی است و باید تداوم یابد.
وی با اشاره به اینکه انتقال پاجوش از مناطق آلوده، اصلی‌ترین عامل گسترش آفت در جیرفت بوده است، بر لزوم قرنطینه و نظارت جدی بر جابه‌جایی پاجوش تأکید کرد و گفت: تیم‌های ردیابی در باغات جیرفت به طور مستمر فعال هستند و درختان آلوده را شناسایی و تیمار می‌کنند.
فرماندار جیرفت در ادامه با انتقاد از نبود اعتبارات پایدار برای مبارزه با این آفت افزود: اعتبارات فعلی پاسخگوی نیاز واقعی منطقه نیست و اگر این روند ادامه یابد، خسارت‌های جبران‌ناپذیری به نخلستان‌های جیرفت وارد خواهد شد.
وی از مسئولان استانی و کشوری خواست که با تخصیص اعتبارات ویژه، حمایت از نخل داران خرد و تداوم آموزش‌های تخصصی، هرچه سریع‌تر برای مهار این آفت چاره‌اندیشی کنند.

تیمهای تخصصی عملیات ردیابی آفت را انجام می دهند
رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه این آفت از سال ۱۳۹۶ در شهرستان منوجان مشاهده شده، گفت: شرایط اقلیمی و تغییرات دمایی، زمینه گسترش آن را در سایر مناطق جنوبی استان فراهم کرده است.
فرود سالاری، افزود: در حال حاضر ۱۲ تیم تخصصی متشکل از ۲۴ نیروی بومی ماهر، عملیات ردیابی و مبارزه با این آفت را در سطح باغات جنوب کرمان انجام می‌دهند.
وی، از اجرای عملیات ردیابی و مبارزه در حدود ۳۱ هزار هکتار از باغات نخیلات جنوب کرمان در سال ۱۴۰۴ خبر داد و گفت: در این بازه، ۱۵ هزار و ۹۱۰ نخل آلوده شناسایی شد که ۱۳ هزار و ۵۹۰ نخل تیمار و ۲ هزار و ۳۲۰ نخل به دلیل شدت آلودگی امحا شده است.
سالاری، همچنین با اشاره به تشکیل قرارگاه زیستی سرخرطومی حنایی خرما تصریح کرد: این قرارگاه با همکاری پدافند غیرعامل و سایر دستگاه‌های نظارتی فعالیت می‌کند و مبارزه با این آفت بدون مشارکت مستقیم نخل داران به نتیجه نخواهد رسید و کشاورزان باید توصیه‌های فنی کارشناسان را جدی بگیرند.
کشاورزان چه می گویند؟
محمد ابراقی، که حدود سه هکتار نخلستان در حاشیه شهر بم دارد، به خبرنگار مهر گفت: نخستین نشانه‌های آلودگی را حدود دو سال پیش در چند اصله از نخل‌هایش مشاهده کرده است و ابتدا تصور می‌کرد که مشکل از کم‌ آبی یا گرمای هواست، اما پس از مراجعه به کارشناسان جهاد کشاورزی متوجه شد که آفت سرخرطومی حنایی به جان درختانش افتاده است.
وی افزود: در همان ماه‌های نخست چند اصله از نخل‌هایش را از دست داد و مجبور شد آنها را امحا کند.
وی ادامه داد: اگر زودتر از وجود این آفت مطلع شده بود، می‌توانست از گسترش آن به سایر درختان جلوگیری کند، اما نبود آگاهی کافی در میان نخل داران، روند مبارزه را با تأخیر مواجه کرده است.
این کشاورز با اشاره به اینکه هزینه امحا و تیمار نخل‌های آلوده بسیار سنگین است، گفت: بسیاری از نخل داران خرد توانایی مالی لازم برای مقابله با این آفت را ندارند.
به گفته وی، امحای هر اصله نخل آلوده هزینه‌ بر است و از سوی دیگر، نخل‌هایی که تیمار می‌شوند نیز تا مدت‌ها نیازمند مراقبت ویژه هستند.
وی از مسئولان خواست که اعتبارات ویژه‌ای برای حمایت از نخل داران خرد در نظر بگیرند تا آنها بتوانند بدون نگرانی از هزینه‌ها، با این آفت مقابله کنند.
محمد عسکری، نیز که باغی حدود پنج هکتاری در منطقه بروات دارد، به خبرنگار مهر گفت: آفت سرخرطومی حنایی نه فقط محصول یک فصل، بلکه خود درخت را از بین می‌برد و همین موضوع، خسارت را چند برابر می‌کند.
وی با اشاره به اینکه سال گذشته حدود ۲۰ اصله از نخل‌هایش را به دلیل آلودگی امحا کرده است، تأکید کرد: اگر این روند ادامه یابد، ممکن است کل باغش را از دست بدهد.
به گفته او، درختان نخلی که سال‌ها برای باردهی زحمت کشیده‌اند، اکنون یکی پس از دیگری در حال نابودی هستند و این وضعیت برای او و خانواده‌اش بسیار دردناک است.
وی با اشاره به وابستگی کامل معیشت خود و بسیاری از خانواده‌های منطقه به خرما، هشدار داد: ادامه روند فعلی می‌تواند به معضل اقتصادی در شرق استان کرمان منجر شود و آنها از مسئولان خواستند که با تخصیص اعتبارات کافی، ارائه آموزش‌های تخصصی و حمایت از نخل داران خرد، هرچه سریع‌تر برای مهار این آفت چاره‌اندیشی کنند تا نخلستان‌های بم، این میراث کهن و سرمایه حیاتی منطقه، از نابودی نجات یابند.
آفت سوسک سرخرطومی حنایی خرما از حدود یک دهه پیش وارد استان کرمان شد و نخستین کانون‌های آلودگی در منطقه اندوهجرد مشاهده شد.
این آفت که از طریق پاجوش‌های آلوده منتقل می‌شود، به تنه نخل نفوذ کرده و آن را از داخل نابود می‌کند.
تاکنون بیش از ۱۵ هزار نخل آلوده در جنوب کرمان شناسایی شده که بخشی تیمار و بخشی امحا شده‌اند.
شهرستان‌های بم، منوجان و عنبرآباد از مناطق بحرانی هستند و اقدامات مقابله شامل فعال‌سازی پست‌های قرنطینه، ردیابی با تله‌های فرمونی، مبارزه بیولوژیک و آموزش نخلداران بوده است، اما نبود آگاهی کافی، کمبود اعتبار و ممنوعیت‌های صادراتی، مبارزه را با چالش مواجه کرده است.
بدون مشارکت جدی نخلداران و تخصیص اعتبارات پایدار، خطر گسترش بیشتر آفت و تهدید معیشت هزاران خانوار وجود دارد.