کرمان رصد - اعتماد / متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
متن یادداشت تفاهم میان ایران و امریکا توسط مسعود پزشکیان، رییسجمهوری کشورمان و دونالد ترامپ همتای امریکاییاش امضا شد. براساس گزارش رسانهها و به نقل از یکی از مقامهای کاخ سفید مراسم امضای این سند که قرار بود روز جمعه در ژنو با حضور محمد باقر قالیباف و عباس عراقچی، رییس مجلس ایران و رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان با حضور چی دی ونس، معاون ترامپ، برگزار شود، لغو شد و دونالد ترامپ در اقدامی تاریخی و بی سابقه این متن تفاهم را روز چهارشنبه در جریان دیدارش با امانوئل مکرون در کاخ ورسای امضا کرد و در فاصلهای کوتاه این متن به تایید رییسجمهوری کشورمان رسید؛ توافقی که ناظران آن را گامی جدی و عملی در مسیر تحقق صلح در منطقه قلمداد کرده و با اشاره به مفاد مندرج در آن تاکید دارند که متن فوق نه تنها توان و قدرت بازدارندگی ایران در منطقه را افزایش داده بلکه زمینه را برای تثبیت قدرت و نفوذ کشورمان در غرب آسیا را تثبیت کرده است. براساس متنی که در اختیار رسانهها قرار گرفته متغیرهایی چون بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی ایران و تشکیل صندوق سرمایه خارجی- منطقهای برای بازسازی کشورمان لحاظ شده است. همچنین آنگونه که خبرگزاری آکسیوس تاکید دارد طی این توافق ایالات متحده به آزاد سازی اموال بلوکه شده ایران و همچنین برداشته شدن تمامی تحریم ها؛ اعم از تحریمهایی اولیه و ثانویه متعهد گشته است. یادداشت تفاهم 14 مادهای که مخالفانش آن را برجام دو قلمداد میکردند و حامیانش از آن تحت عنوان سندی تاریخی و نقطه عطفی در روبط تهران و واشنگتن یاد کردند، متنی است که در چارچوب اقدام در برابر اقدام تنظیم شده و بستر ساز اعتماد سازی میان طرفین گشته. هرچند به باور گروهی از تحلیلگران این احتمال وجود دارد که دو کشور در بازه زمانی 60 روزه که قرار است درباره مولفههایی چون برنامه هستهای ایران رایزنیهای جدی و فنی داشته باشند اختلاف نظرهای جدی پیدا کرده و یا با چالشهایی روبرو شوندو در این میان نقش متغیرهای خارجی بالاخص رویکرد مخرب اسراییل نیز از منظر بسیاری قابل تامل است. با این حال فارغ از گمانه زنیها درباره آینده این توافق، امضای چنین سندی توسط ایران و امریکا که رسما به جنگ میان دو کشور پایان داد، در رسانههای غربی بازتاب گستردهای داشته است. بسیاری از رسانهها این سند را برگ برنده ایران قلمداد کرده و تهران را پیروز ماجراجویی پرهزینه ترامپ میخوانند. در ادامه روزنامه اعتماد تلاش کرده تا نگاه برخی از رسانههای جهان را به کنش تاریخی ایران و امریکا بررسی کند.
فارین پالسی: ایران پیروز میدان شد
فارین پالسی با انتشار یادداشتی نوشت: تفاهمنامه امضاشده میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، در صورت اجرای کامل، یکی از مهمترین توافقهای سیاسی و امنیتی سالهای اخیر به شمار میرود و بسیاری از مفاد آن نشان میدهد که تهران توانسته بخش قابل توجهی از مطالبات راهبردی خود را در متن توافق بگنجاند. این سند، علاوه بر توقف فوری و دایمی عملیات نظامی، مجموعهای از امتیازات اقتصادی، امنیتی و سیاسی را برای ایران در نظر گرفته که از منظر بسیاری از ناظران، بیانگر موقعیت برتر تهران در مذاکرات پس از جنگ است. این نشریه در ادامه آورد: نخستین دستاورد ایران، پایان فوری و دایمی عملیات نظامی و تعهد امریکا به خودداری از هرگونه اقدام نظامی یا تهدید علیه ایران است. همچنین واشنگتن متعهد شده به حاکمیت و تمامیت ارضی ایران احترام بگذارد و در امور داخلی این کشور مداخله نکند؛ موضوعی که همواره یکی از مطالبات ایران بوده است. به نوشته فارین پالسی در حوزه امنیتی، امریکا پذیرفته که محاصره دریایی علیه ایران را به تدریج و حداکثر ظرف ۳۰ روز بهطور کامل لغو کند و نیروهای خود را پس از توافق نهایی از مناطق مجاور ایران خارج سازد. در مقابل، ایران تنها متعهد گشته با استفاده از «حداکثر تلاش» امنیت عبور کشتیهای تجاری را برای مدت محدود تضمین کند و مسیرهای دریایی را پس از پاکسازی مینها و موانع بازگشایی نماید. نکته مهم دیگر آن است که مدیریت آینده تنگه هرمز قرار است با گفتوگوی ایران، عمان و دیگر کشورهای ساحلی و بر اساس حقوق بینالملل تعیین شود؛ موضوعی که نقش محوری ایران در این آبراه راهبردی را تثبیت میکند. این نشریه در ادامه خاطرنشان کرد: از منظر اقتصادی، مهمترین امتیاز توافق، تعهد امریکا برای مشارکت در برنامهای حداقل ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت بازسازی و توسعه اقتصادی ایران است. علاوه بر این، واشنگتن متعهد شده تمامی مجوزهای لازم برای انجام مبادلات مالی، سرمایهگذاری و انتقال منابع مالی را صادر کند.یکی دیگر از مهمترین دستاوردهای ایران، تعهد امریکا به لغو تمامی تحریمها، اعم از تحریمهای اولیه و ثانویه امریکا و حتی تلاش برای پایان دادن به محدودیتهای مرتبط با شورای امنیت و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در چارچوب توافق نهایی است. همچنین از همان ابتدای اجرای تفاهمنامه، وزارت خزانهداری امریکا موظف میشود مجوز صادرات نفت، فرآوردههای نفتی، خدمات بانکی، بیمه و حملونقل مرتبط با تجارت ایران را صادر کند؛ اقدامی که عملا مسیر بازگشت ایران به بازار جهانی انرژی را هموار خواهد کرد. در این میان آزادسازی کامل داراییهای بلوکهشده ایران نیز از دیگر امتیازات مهم این توافق است. بر اساس متن تفاهمنامه، امریکا متعهد شده تمامی داراییها و منابع مالی مسدودشده ایران را قابل استفاده کند و مجوزهای لازم برای انتقال و بهرهبرداری از این منابع را صادر نماید.
در حوزه هستهای نیز ایران تعهدی فراتر از مواضع پیشین خود نپذیرفته است. تهران تنها بار دیگر تاکید دارد که به دنبال گریز هستهای نخواهد رفت، اما درباره غنیسازی، میزان ذخایر اورانیوم و سایر مسائل فنی، تصمیمگیری به مذاکرات آینده و توافق نهایی موکول شده است. تا زمان دستیابی به توافق نهایی نیز وضعیت فعلی برنامه هستهای ایران حفظ خواهد شد و امریکا متعهد شده نه تحریم جدیدی اعمال کند و نه نیروهای نظامی بیشتری به منطقه اعزام.در مجموع، متن این تفاهمنامه نشان میدهد که ایران بدون پذیرش عقبنشینی در برنامه هستهای خود، توانسته امتیازهای قابل توجهی در حوزه رفع تحریمها، صادرات نفت، آزادسازی داراییها، خروج نیروهای امریکایی، پایان فشارهای نظامی و دریافت کمکهای گسترده اقتصادی به دست آورد؛ امتیازهایی که در صورت تحقق، میتوانند جایگاه منطقهای و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران را بهطور محسوسی تقویت کنند.
اکونومیست: دست بالای ایران و خشم شاهین ها
نشریه اکونومیست با انتشار یادداشتی نوشت: فارغ از هزینه رویارویی امریکا با ایران، نتیجه سیاسی و اقتصادی توافق حاصلشده نشان میدهد که تهران توانسته امتیازهای راهبردی قابل توجهی از واشنگتن بگیرد؛ امتیازهایی که در صورت اجرای کامل توافق، میتواند زمینه احیای اقتصاد ایران و تثبیت موقعیت منطقهای این کشور را فراهم کند.در متن گزارش آمده است که تفاهمنامه میان ایران و امریکا آغازگر مذاکراتی ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی است؛ توافقی که در صورت موفقیت، میتواند میلیاردها دلار سرمایهگذاری خارجی را روانه ایران کند. مهمترین مشوق مطرحشده، بستهای تا سقف ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصاد ایران است؛ رقمی که تقریبا معادل تولید ناخالص داخلی سالانه کشور برآورد میشود و از آن به عنوان بزرگترین دستاورد اقتصادی احتمالی تهران یاد میشود.هرچند اقتصاد ایران طی ماههای جنگ تحت فشار شدیدی قرار گرفت و تورم، بیکاری و کاهش واردات کالاهای اساسی معیشت مردم را دشوار کرد، اما گزارش تاکید میکند که بخش مهمی از این مشکلات ناشی از محاصره دریایی امریکا و حملات مستقیم به زیرساختهای صنعتی، پالایشگاهها، کارخانهها و مجتمعهای پتروشیمی ایران بوده است. برآوردها نشان میدهد تنها بازسازی تاسیسات انرژی به حدود ۱۹ میلیارد دلار نیاز دارد و مجموع خسارتهای اقتصادی ممکن است به حدود ۱۴۴ میلیارد دلار برسد.با این حال به نوشته اکونومیست، تفاهمنامه اخیر مسیر خروج ایران از این وضعیت را ترسیم کرده است. بر اساس توافق، امریکا متعهد شده محاصره دریایی را پایان دهد؛ اقدامی که مهمترین مانع صادرات نفت ایران به شمار میرفت. این محاصره صادرات نفت ایران را بهشدت کاهش داده بود، اما با لغو آن، صادرات نفت و فعالیت پایانههای اصلی مانند جزیره خارک میتواند به سرعت از سر گرفته شود. علاوه بر این، دولت امریکا قرار است بخشی از تحریمهای مربوط به صادرات نفت را نیز تعلیق کند؛ اقدامی که درآمدهای ارزی ایران را به شکل محسوسی افزایش خواهد داد.
یکی دیگر از نکات مهم گزارش، اشاره به افزایش ارزش رال پس از اعلام تفاهمنامه است. واحد پول ایران که در ماههای گذشته ارزشش کاهش یافته، پس از انتشار خبر توافق روندی صعودی پیدا کرد؛ نشانهای که از نگاه بازارها، چشمانداز اقتصاد ایران را مثبتتر کرده است.هرچند دونالد ترامپ بعدا اعلام کرد که دولت امریکا مستقیماً در طرح ۳۰۰ میلیارد دلاری سرمایهگذاری نخواهد کرد، اما گزارش ثابت میکند که اصل ایده جذب سرمایه برای بازسازی ایران همچنان روی میز مذاکرات قرار دارد. این در حالی است که همزمان و در صورت لغو تدریجی تحریمها، امکان ورود سرمایهگذاران خارجی نیز افزایش خواهد یافت.در عین حال، اکونومیست با انتشار این یادداشت به مخالفت برخی جریانهای سیاسی امریکا با این روند اشاره میکند. بسیاری از جمهوریخواهان تندرو معتقدند اعطای چنین امتیازهایی به تهران، به معنای تقویت ساختار سیاسی و اقتصادی ایران است. همین مخالفتها نشان میدهد امتیازهایی که ایران در مذاکرات به دست آورده، برای بخشی از نخبگان سیاسی امریکا بسیار قابل توجه و حتی نگرانکننده تلقی میشود.در مجموع، اکونومیست نتیجه میگیرد که اگرچه ایران هزینههای اقتصادی بسیاری در جنگ پرداخت کرده، اما توافق به دستآمده میتواند زمینه پایان محاصره، کاهش تحریمها، احیای صادرات نفت، آزاد شدن سرمایههای خارجی و آغاز بازسازی گسترده اقتصاد کشور را فراهم کند؛ تحولاتی که از منظر راهبردی، موقعیت ایران را در مذاکرات تقویت کرده و نشان میدهد تهران توانسته است بخش مهمی از مطالبات اقتصادی و سیاسی خود را در متن توافق بگنجاند.
فارن افرز: شکست ترامپ در میدان جنگ و دیپلماسی
فارین افرز با انتشار یادداشتی نوشت: در بخش عمدهای از متن تفاهم میان ایران و امریکا اذعان شده که ایران در جنگ و مذاکرات پس از آن دست بالا را به دست آورده است. نیت سوانسون، نویسنده این یادداشت که خود عضو تیم مذاکرهکننده دولت ترامپ بوده، تصریح میکند برخلاف تصور اولیه، ایران نهتنها به واسطه این رویارویی در موضع ضعف قرار نگرفت، بلکه با تکیه بر اهرم بازدارندگی بیسابقه از این ماجراجویی پرهزینه ایالات متحده از آن خارج شد.به نوشته این نشریه، زمانی که امریکا و اسراییل حمله به ایران را آغاز کردند، تصور بر این بود که تهران در موضع ضعف قرار دارد؛ اما این محاسبه اشتباه از آب درآمد.
از همین رو پس از حدود ۴۰ روز جنگ و چند هفته آتشبس متزلزل، ساختار سیاسی و اقتصادی ایران فارغ از فشارها پابرجا ماند و حتی این کشور موقعیت راهبردی خود را تقویت کرد. به اعتقاد نویسنده، مهمترین دستاورد ایران نه توان نظامی، بلکه کنترل موثر بر تنگه هرمز است؛ اهرمی که وزیر خارجه امریکا نیز از آن با عنوان «سلاح اقتصادی ایران» یاد کرده است. اکنون جهان به این جمعبندی رسیده که هرگونه حمله مجدد به ایران میتواند به بسته شدن تنگه هرمز و ایجاد بحران در بازار جهانی انرژی منجر شود.
سوانسون در ادامه با صراحت مینویسد که دونالد ترامپ هم در میدان جنگ و هم در مذاکرات شکست خورد. به باور او، تفاهمنامه میان ایران و امریکا، حل مهمترین اختلافات از جمله برنامه هستهای را به مذاکرات آینده موکول کرده و در مقابل، امتیازهای فوری و قابل توجهی در اختیار تهران قرار داده است. این توافق، پایان محاصره دریایی امریکا، ازسرگیری صادرات نفت ایران، صدور معافیتهای تحریمی از سوی وزارت خزانهداری امریکا و حرکت به سمت لغو کامل تحریمها را پیشبینی میکند؛ مجموعهای از امتیازها که از نگاه نویسنده، بیشتر به سود ایران است.در نوشته فوق تاکید شده که ایران اکنون قصد ندارد تنگه هرمز را به شرایط پیش از جنگ بازگرداند. مقامات ایرانی اعلام کردهاند عبور کشتیها در آینده مشمول مقررات جدید و دریافت هزینه خدمات خواهد شد. این مساله نشان میدهد تهران نهتنها کنترل امنیتی این آبراه حیاتی را حفظ کرده، بلکه در پی تبدیل آن به یک اهرم اقتصادی دایمی نیز هست.فارن افرز در ادامه این یادداشت آورد: براساس مفاد توافق امضا شده به تشکیل «سازمان مدیریت تنگه خلیج فارس» از سوی ایران اشاره شده؛ نهادی که برای مدیریت تنگه هرمز ایجاد گشته و حوزه دریایی تحت کنترل ایران را گسترش داده است. بر اساس این طرح، کشتیها باید پیش از عبور از تنگه مجوز دریافت کنند و ایران نقش محوری در مدیریت این مسیر بینالمللی خواهد داشت.
نویسنده این تحول را یکی از مهمترین تغییرات ژئوپلیتیکی پس از جنگ میداند.فارن افرز همچنین اذعان میکند که تفاهمنامه امضاشده شرایطی را ایجاد کرده که حتی ممکن است در بلندمدت امریکا ناچار شود نقش ایران در مدیریت تنگه هرمز را بپذیرد؛ موضوعی که پیش از جنگ غیرقابل تصور بود. از نگاه نویسنده، همین مساله نشان میدهد که تهران توانسته یکی از مهمترین اهرمهای فشار خود را به یک ابزار بازدارندگی موثر تبدیل کند.در پایان، نویسنده اعتراف میکند که ایران پس از جنگ در جایگاهی قرار گرفته که از قدرت چانهزنی بیشتری برخوردار است. به باور او، امریکا و اسراییل با وجود برتری نظامی، نتوانستند اهداف راهبردی خود را محقق کنند و اکنون این ایران است که با حفظ ساختار سیاسی، تداوم برنامه هستهای، شکستن محاصره دریایی، بازگشت صادرات نفت و در اختیار داشتن اهرم راهبردی تنگه هرمز، با دست برتر وارد مرحله پس از جنگ و مذاکرات آینده شده است.
سیانان: قدرت چانه زنی ایران عریان شد
خبرگزاری سیانان با انتشار یادداشتی نوشت: ایران در پایان درگیری از نظر مالی و راهبردی در موقعیتی بهتر از قبل از جنگ قرار گرفته است. این خبرگزاری معتقد است که بسته امتیازهایی که در تفاهمنامه ۱۴ بندی میان تهران و واشنگتن پیشبینی شده، میتواند اقتصاد ایران را از رکود خارج کرده و زمینه بازسازی کشور را فراهم کند؛ موضوعی که از آن به عنوان یک تحول اساسی در جایگاه ایران یاد میشود.به نوشته گزارش، اگرچه ماهها جنگ، محاصره دریایی و حملات نظامی خسارتهایی به زیرساختها و اقتصاد ایران وارد کرده، اما توافق حاصلشده مجموعهای از امتیازهای مهم را در اختیار تهران قرار میدهد؛ از جمله آزادسازی داراییهای بلوکهشده، کاهش گسترده تحریمها، امکان فروش آزاد نفت و ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری عظیم برای بازسازی اقتصاد کشور. به نوشته سیانان مهمترین دستاورد ایران، احیای کامل صادرات نفت عنوان شده است. گزارش تاکید میکند که با لغو تحریمها و پایان محاصره دریایی امریکا، ایران میتواند میلیونها بشکه نفت ذخیرهشده روی نفتکشها را به سرعت روانه بازار جهانی کند. همچنین پیشبینی میشود صادرات روزانه نفت ایران به حدود دو میلیون بشکه برسد؛ رقمی که حدود یکسوم بیشتر از سطح صادرات پیش از آغاز جنگ است. از آنجا که فروش نفت دیگر به صورت مخفیانه انجام نخواهد شد، ایران دیگر مجبور به ارایه تخفیفهای سنگین به خریداران نخواهد بود و درآمد نفتی این کشور به شکل محسوسی افزایش مییابد.در گزارش آمده است که نفت حدود نیمی از درآمدهای دولت ایران را تشکیل میدهد و بازگشت کامل این منبع درآمد، مهمترین موتور احیای اقتصاد کشور خواهد بود. نویسندگان همچنین به ازسرگیری سریع صادرات نفت اشاره کرده و مینویسند که ایران تنها در یک هفته پس از موافقت امریکا با پایان محاصره دریایی، توانسته حدود ۳.۸ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز صادر کند؛ نشانهای از بازگشت سریع تهران به بازار جهانی انرژی.دومین امتیاز بزرگ ایران، آزادسازی داراییهای مسدودشده در خارج از کشور است. بر اساس متن تفاهمنامه، بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار از منابع مالی بلوکهشده ایران در بانکهای خارجی قرار است در اختیار بانک مرکزی ایران قرار گیرد. برخی برآوردها حتی ارزش کل داراییهای مسدودشده ایران را بین ۱۲۴ تا ۱۶۷ میلیارد دلار عنوان میکنند. دسترسی به این منابع میتواند نقدینگی لازم برای بازسازی اقتصاد و تامین هزینههای دولت را فراهم کند.گزارش همچنین به ایجاد صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری اشاره میکند که قرار است سرمایه لازم برای بازسازی زیرساختهای آسیبدیده ایران را فراهم کند. فارغ از اینکه حملات امریکا و اسراییل خسارتهایی را به پالایشگاهها، صنایع فولاد و مجتمعهای پتروشیمی وارد کرده بود، این سرمایهگذاری میتواند روند بازسازی را بهطور قابل توجهی تسریع کند.یکی دیگر از مهمترین دستاوردهای ایران، کاهش تحریمهای اقتصادی است.
نویسندگان معتقدند لغو تحریمها میتواند بانکها، شرکتهای خارجی و سرمایهگذاران بینالمللی را بار دیگر به بازار ایران بازگرداند و امکان تجارت آزاد با جهان را فراهم کند؛ تغییری که طی حدود پنج دهه سیاست تحریمی امریکا سابقه نداشته است.در پایان، گزارش نتیجه میگیرد که اگر توافق بهطور کامل اجرا شود، ایران از نظر مالی در موقعیتی بسیار بهتر از قبل از جنگ قرار خواهد گرفت. افزایش صادرات نفت، آزاد شدن دهها میلیارد دلار دارایی، ورود سرمایهگذاری خارجی، کاهش تحریمها و احیای تجارت بینالمللی میتواند اقتصاد ایران را وارد مرحلهای تازه کند. هرچند گروهی مدعیاند موفقیت نهایی به نحوه مدیریت اقتصادی بستگی دارد، اما اذعان میکنند که مجموعه امتیازهای پیشبینیشده در توافق، قدرت چانهزنی و جایگاه اقتصادی ایران را نسبت به پیش از جنگ به شکل محسوسی تقویت کرده است.
بازار ![]()