کرمان رصد

آخرين مطالب

چرا واژه «ایران» در شاهنامه فردوسی 1400 بار تکرار شده؟! فرهنگي

چرا واژه «ایران» در شاهنامه فردوسی 1400 بار تکرار شده؟!
  بزرگنمايي:

کرمان رصد - روز بیست‌وپنجم اردیبهشت‌ماه روز پاسداشت زبان و ادبیات فارسی و روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی گرامی باد.
به گزارش روزنامه هم میهن، شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی با سرودن شاهنامه نقش اصلی در قوام‌بخشی و تقویت فرهنگ ملی ایران دارد. بی‌شک عنصر ملیت و آیین‌های ملی در کنار مذهب و ارزش‌های قومیتی و هویتی در گسترهی ایران بزرگ فرهنگی به تکوین روح ملی انجامیده است.
این روح ملی در فرآیند شکل‌گیری ملیت ایرانی که در آن قومیت‌ها و گویش‌ها از پیکره‌ی راستینی برخوردار هستند، نقش فردوسی و کتاب شاهنامه در تکامل‌بخشی به فرهنگ ملی ایران از اهمیت برجسته‌ای برخوردار است.
جایگاه ایران در شاهنامه فردوسی: اگر آموزه‌های راستین فرهنگ ملی ایران را در گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک بدانیم، بی‌شک در شاهنامه فردوسی این تاثیرات هویدا می‌گردد. شناخت ایران و جایگاه و اهمیت آن در شاهنامه می‌تواند مورد تأمل و موضوع تحقیقی مستقل قرار بگیرد.
در جای‌جای شاهنامه کلمه‌ی «ایران» و اشاره به جغرافیای میهن بزرگ ایران، به‌مراتب تکرار شده است. شاید هیچ کتاب ادبیاتی که در ظاهر با ادبیات پیوند دارد، این‌چنین پر از درس و عبرت، اندیشه و فلسفه و فضیلت در سراسر جهان یافت نشود که مانند شاهنامه در گستره‌ی ملی مردم یک سرزمین با فرهنگ ملی خود پیوند یابد و برای همه دوران‌ها به یادگار بماند و درس‌آموز بشود.
واژه‌ی ایران در شاهنامه واژه‌ی «ایران» در شاهنامه در جغرافیایی مشخص از ایران و زبان پارسی به کار رفته که نام «ایران» بیش از 1400 بار در شاهنامه آمده است که خود گویای سرزمین مشخص سیاسی با فرهنگ مشخص و تعلق خاطر انسان‌هایی با هویت ایرانی است. مفهوم میهن با غریزه‌ای عاطفی و ملی به خود جنبه‌ای فلسفی و عقلانی بخشیده و با شرح حماسه‌ی پهلوانان و قهرمانان در بستر جغرافیای ایران، رنگ و تعلق خاطری اساطیری به سرزمین ایران داده است.
با ظهور فریدون پادشاه اسطوره‌ای، جهان را میان سه فرزند خود سلم، تور و ایرج تقسیم می‌کند و بهترین سرزمین خود ایران را به ایرج فرزند کوچک شایسته خود وامی‌گذارد. اما پس از طی زمانی بنا به دلایلی ایرج به دست برادران خود کشته می‌شود و فریدون ماتم‌زده از غم فرزند خود بهت‌زده ظلم و آزمندی دیگر فرزندان خویش تور و سلم می‌شود.
در این مسیر منوچهر نوه‌ی ایرج به خون‌خواهی پدربزرگش ایرج برمی‌خیزد و هر دو فرزندان فریدون را از پای درمی‌آورد. این حادثه سرآغاز روایت‌های حماسی از جنگ‌ها و نبرد‌های اساطیری ایران در برابر توران در شاهنامه است؛ میدان کارزاری که پهلوانان اسطوره‌ای، چون سام، زال، رستم، گیو و طوس در مقابل انیران، با دلیری و رشادت، حماسی در مقابل دیو‌ها و پلیدی‌ها می‌جنگند و زندگی را دوست می‌دارند و مرگ را دشمن می‌پندارند و با مهر به میهن «هویت ایرانی» را قالبی حماسی می‌دهند تا آن‌جا که قَباد دوم یا شیرویه، بیست‌وپنجمین پادشاه ساسانی ایرانیان را برای جاودانگی و سربلندی ایران دعوت می‌کند:
که ایران چو باغی‌ست خرم بهار/ شکفته همیشه گل کامکار/ اگر بفکنی خیره دیوار باغ/ چه باغ و چه دشت و چه دریا، چه راغ/ نگر تا تو دیوار او نفکنی/ دل و پشت ایرانیان نشکنی
فردوسی در شاهنامه زمین را در جغرافیای ایران، توران، مکران، کروشان و خاور روایت می‌کند. رود‌های بزرگ و پرآب جیحون، دجله، سند، خلیج‌فارس و دریای خزر، کرانه‌های طبیعی آبی جاری در ایران‌زمین و محل حادثه‌ی بزرگ جنگ میان ایران و توران و دیگر اتفاقات تاریخی هستند. در روایت فرودسی از نقش جداکنندگی ایران از توران به وسیله رود جیحون، وی به تقاضای صلح زیرکانه افراسیاب از ایرانیان اشاره می‌کند.
نمونه‌هایی از این دست در شاهنامه درباره‌ی مرز سیاسی کشور ایران و حفظ میراث آن بسیار است که نشان از توجه عالی فردوسی به میهن و حفظ تمامیت ارضی آن دارد. این طرز فکر، نقطه‌ی تمایز فردوسی از شاعران دیگر است که مفهوم وطن و هویت ایرانی، حفظ و تقویت آن برای‌شان جایگاهی ندارد و صرفا در خط و نگار چشم و رخ معشوق ایام را به کام می‌گیرند تا چند صباح عمر بگذرد و آن‌گاه همه هیچ است و اندر هیچ.
اما این نظرگاه در اندیشه‌ی فردوسی هیچ مزیت شاعرانه و عارفانه و ماندگار ندارد. زندگی در بستر مفاهیم ارزشی هویت ایرانی و زبان قند پارسی در نقطه‌ی جغرافیایی مشخص ایران رخ می‌نماید و ارتقا و حفظ وطن برای فردوسی در جایی که زندگی می‌کند، از لوازم شاعرانه و زندگی عاشقانه است..
این ایران است که در نظر فردوسی زندگی را معنا و جریان می‌بخشد و این اندیشه‌ی نیک است که ایران را ارتقا می‌دهد:
چنین گفت کایران دو رویه مراست/ بباید شنیدن سخن‌های راست/ که پور فریدون نیای من است/ همه شهر ایران سرای من است
در نظر فردوسی همه‌ی ایران سرای اوست و همه‌ی شهر‌های ایران از باختر تا مکران، از سیستان تا کابل و از کابل تا بلخ، از بلخ تا باختران و از باختران تا اهواز و جندی‌شاهپور و از آن‌جا تا ری و از ری تا مازندران ریشه در فلات ایران و فرهنگ ایران‌شهری دارد.
فردوسی هویت ملی ایرانیان را در شاهنامه ترسیم می‌کند؛ هویتی که با روح حماسی، در مفهوم سرزمینی ایران، زبان و ادبیات پارسی، در تداوم نسل‌های مختلف ایرانی و در پیوند با فرهنگ ملی و مذهبی گسترش می‌یابد. این ارزش‌ها در آبادانی، سازندگی، صلح و رفاه (داد و دهش)، توسعه‌ی تمدن و دانش، بر پایه‌ی الگو‌های اساطیری فرهنگ ایران، اصول اخلاقی و هویت ایرانی شکل گرفته و دنبال می‌شود.
فردوسی و حماسه زندگی عنصر حیات زندگی برازنده‌ی انسان ایرانی به عنوان الگوی مدنظر فردوسی مطرح می‌شود. انسان‌ها با زندگی حکیمانه خود به زندگی ارزش می‌بخشند و زندگی در فرهنگ ملی ایران از اصالت و اهمیتی هزارچندان برخوردار است؛ اهمیتی بزرگ و پرمفهوم که در شاهنامه بدان اشاره می‌شود.
به تعبیر شیرین پژوهش‌گری «شاهنامه یک زندگی است و رگ جان‌دار و زنده آن، پیکار است؛ پیکار انسان با دیو، پیکار انسان با دیو درون، پیکار راستی با ناراستی و کج‌اندیشی، شاهنامه پیکار نژاد‌ها نیست، بلکه مبارزه با کج‌تابی اندیشه حاکم بر نژادهاست، نژاد‌هایی که همه برگ و بار درخت آفرینش‌اند. شاهنامه میدان برخورد اندیشه‌های خوب و بد است، اندیشه‌هایی که مردمی را که از یک ریشه و تبارند روبه‌روی هم قرار می‌دهد و آنان را به جنگ و ستیزه وامی‌دارد. در این پیکار‌ها که کارگزارانش آز، دروغ و بی‌اخلاقی هستند، گاه انسانی که بر دیو غلبه می‌کند آن اندازه بنده خواسته‌های خود می‌شود که دیو بر او چیره می‌شود و او را به دیو تبدیل می‌کند، در چنین وضعی است که دست به خون برادر می‌آلاید و پیام این شعر فردوسی را نمی‌فهمد که: میازار موری که دانه‌کش است/ که جان دارد و جان شیرین خوش است.» (وزیری، سعید، در گفتگو با نگارنده)
سخن پایانی فردوسی با سرودن شاهنامه، اصالت زندگی انسان ایرانی را در قالب اشعار حماسی روایت کرد؛ اشعاری که به‌سادگی نمی‌توان از آن گذشت و حکمت‌های بزرگ آن را نادیده گرفت.
فردوسی بیش از آن‌که ادیب باشد، فیلسوف بود. بیش از آن‌که حکیم باشد، ایران‌شناس بود. بیش از آن‌که مورخ باشد، اندیشه‌ساز بود. بیش از آن‌که جریان‌ساز باشد، معمار بزرگ ایران فرهنگی بود که در جان شاهوار ایران، زندگی و نیکی، خوشبختی و سعادت را برای انسان ایرانی می‌جست و بدان باور داشت و خوش می‌داشت.
*مدرسه و پژوهش‌گر اندیشه‌ی سیاسی

لینک کوتاه:
https://www.kermanrasad.ir/Fa/News/626394/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

سرمقاله اعتماد/ ملت ایران در سوگ شهیدان خدمت

سرمقاله ایران/ سانسور سیستماتیک معجزه حضور!

سرمقاله دنیای اقتصاد/ محدودیت‌های تجاری بازی بدون برنده

سرمقاله کیهان/  رئیس‌جمهورِ تراز انقلاب اسلامی و مسئولیت سنگین سیاسیون

سرمقاله فرهیختگان/ فرصتی تاریخی برای بازسازی سرمایه اجتماعی

سرمقاله وطن امروز/ شهید رئیسی‌ها چگونه برای‌مان آینده‌سازی می‌کنند؟

سرمقاله شرق/ چه خواهد شد؟

سرمقاله خراسان/ مشهدی ها گوهرشناسند

مسیر صعود هموارتر از همیشه برای شاگردان اخباری

نویدکیا: احتمال جدا شدنم از مس رفسنجان بیشتر از ماندن است

خلاصه بازی ملوان و مس رفسنجان + فیلم

نویدکیا: احتمال جدا شدنم از مس بیشتر از ماندنم است

خلاصه بازی گل گهر و آلومینیوم + فیلم

نویدکیا: شانس جدا شدنم از مس بیشتر است

هوش مصنوعی سرنخ‌های تکامل را در بیش از 100 کهکشان شناسایی کرد

یادواره شهدای خدمت و 3 هزار شهید ایل کلهر در استان کرمانشاه برگزار شد

ملوان 0 - مس رفسنجان 1: شوک در سن سیروس!

ارایه بازی با کیفیت سبب پیروزی ما مقابل ملوان شد

ببینید | خلاصه بازی ملوان 0 - مس رفسنجان 1

شکست ملوان مقابل مس رفسنجان در بندرانزلی

گل گهر 2 - آلومینیوم اراک 3

لیگ‌یک/ پیروزی بزرگ تیم اخباری در کرمان

زلزله در جنوب کرمان خسارتی نداشت

جهش 13 پله‌ای استان کرمانشاه در تحقق برنامه‌های نوسازی بافت‌های فرسوده

آلومینیوم اراک 9 نفره گل‌گهر را در سیرجان شکست دادند

مسی‌ها با تک گل شهباززاده ملوان را شکست دادند

تارتار: حیف شد موقعیتمان را گل نکردیم

اوج حساسیت در 2 هفته آخر؛ شانس کدام تیم بیشتر است؟

برد بزرگ محرم در انزلی! ملوان لیگ را رها کرده؟

دقیقی و نویدکیا، امید استقلال برای بازگشت به صدر

محافظت از نوزادان پیش از تولد با فناوری «جفت روی یک تراشه»

دیوان کیفری به دنبال نتانیاهو

زهره چه صدایی دارد؟

دیدار رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران با خانواده شهید معزز مالک رحمتی

شهید آیت‌الله رئیسی، هدف زندگی‌شان را خدمت به مردم برای کسب رضای خدا گذاشته بود‌

شهید رئیسی شبانه‌روز برای حل مشکلات مردم کار می‌کرد

چادرملو برد و به تعقیب صدرنشینان ادامه داد

تصویر روز ناسا ؛ رازگشایی از کاموای کیهانی

حسینی 4 ستاره را در مسابقه مهم ندارد

طرح‌های سرمایه‌گذاری منطقه ویژه اقتصادی رفسنجان در اختیار کمیته امداد قرار می‌گیرد

ترکیب ملوان مقابل مس رفسنجان مشخص شد

برگزاری شب شعر خونین شعر در کرمان

ترکیب مس رفسنجان اعلام شد

گزارش زنده: گل‌گهر 0-1 آلومینیوم

ترکیب گل گهر مقابل آلومینیوم مشخص شد

تصاویری از آغاز بازی ملوان - مس رفسنجان

گمانه‌زنی یک هفته نامه از نامزدهای احتمالی ریاست جمهوری

چرا فوران آتشفشانی چنین پدیده شگفت انگیزی است؟

آیت الله رئیسی خستگی را از خود خسته کرد

دانشمندان ایمپلنت «ورق زیستی» را تولید کرده‌اند که با پارکینسون مقابله می‌کند!