کرمان رصد - دنیای اقتصاد /متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
در شرایطی که تنش میان ایران و آمریکا بار دیگر افزایش یافته و واشنگتن فشارهای اقتصادی علیه تهران را تشدید کرده است، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز دوشنبه وارد تهران شد؛ سفری که چهارمین حضور او در ایران از زمان اعلام آتشبس ۱۹ فروردین میان ایران و آمریکا به شمار میرود.
این سفر یک روز پیش از ورود سید بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، به تهران انجام شد؛ دو سفری که اگرچه سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران ارتباط مستقیمی بین آنها قائل نشده، اما در شرایط توقف مذاکرات ایران و آمریکا و ادامه تبادل پیامها از طریق میانجیها، بار دیگر توجهها را به مسیرهای دیپلماتیک فعال در منطقه جلب کرده است. همزمان روز گذشته چین و اردن در بیانیهای مشترک خواستار حفظ آتشبس میان آمریکا و ایران شدند و اعلام کردند که باید از طریق گفتوگو و مذاکره به راهحلی جامع دست یافت که ریشههای اصلی تنش را از میان بردارد.
تلاش برای آرام کردن منطقه
عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، ظهر روز دوشنبه به همراه محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، وارد تهران شد و اسکندر مومنی، وزیر کشور ایران، از هیات پاکستانی استقبال کرد. بر اساس بیانیه رسمی ارتش پاکستان، این سفر با هدف تقویت تلاشها برای دستیابی به راهحلی مسالمتآمیز، پایدار و جامع برای درگیریهای جاری در غرب آسیا انجام شد. توسعه همکاریهای دوجانبه، تقویت امنیت مرزی و بررسی آخرین تحولات منطقهای نیز از دیگر اهداف اعلامشده برای این سفر عنوان شده است. بر اساس اعلام ارتش پاکستان، ژنرال منیر با هدف «ارتقای صلح و ثبات منطقهای» به تهران سفر کرد.
ملاقات ژنرال با سردار
در دیدار فرمانده ارتش پاکستان با رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران، محمدباقر قالیباف موارد متعدد بدعهدهای آمریکا در اجرای یادداشت تفاهم اسلامآباد را مرور کرد و گفت: تعهدات طرفین در یادداشت تفاهم روشن است و این آمریکا بود که با بدعهدی مانع برقراری ثبات در منطقه شد و دلیل دیگری برای بیاعتمادی به این کشور ایجاد کرد. رئیس هیات مذاکرهکننده ایرانی، ضمن رد تاثیر پذیری جمهوری اسلامی از فشارها، تاکید کرد: ما پیگیر اجرای شروط یادداشتتفاهم هستیم و این آمریکاست که باید به تعهداتاش بر اساس تفاهمنامه پایبند باشد. عاصم منیر هم در این دیدار خاطرنشان کرد که به تلاشهایش برای احیای ثبات در منطقه ادامه خواهد داد.
درخواست واشنگتن از ژنرال
با این حال، گزارشهای رسانهای جزئیات بیشتری از دستورکار سفر فرمانده ارتش پاکستان ارائه کردهاند. خبرگزاری رویترز به نقل از منابع پاکستانی گزارش داده است که عاصم منیر پیش از سفر خود به تهران با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تماس تلفنی داشته است. بر اساس همین گزارش، واشنگتن از منیر خواسته است از نفوذ پاکستان برای ترغیب ایران به بازگشت به میز مذاکرات استفاده کند. رویترز همچنین به نقل از منابع خود گزارش داده است که موضوعاتی از جمله «تفاهمنامه اسلامآباد»، هشدارهای ترامپ و توافق دفاعی میان پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی از جمله محورهای مورد بررسی در سفر منیر به تهران است.
سفر ژنرال پاکستانی به تهران در حالی انجام شد که اسلامآباد طی ماههای گذشته تلاش کرده است میان تهران و واشنگتن نقش میانجی را ایفا کند. بر اساس گزارش رویترز، تلاشهای این کشور پیشتر به شکلگیری یک تفاهم موقت (تفاهم اسلامآباد) میان ایران و آمریکا در ماه ژوئن منجر شد. تفاهمنامه اسلامآباد اکنون یکی از محورهای مهم رایزنیهای مربوط به سفر منیر است. این تفاهم پیش از آنکه فرصت اجرای کامل پیدا کند، در پی درگیریهای جدید ایران و آمریکا و آنچه تهران نقض تعهدات از سوی واشنگتن میداند، متوقف شد. در همین حال، ایران اعلام کرده است تا زمانی که آمریکا به تعهدات پیشین خود بازنگردد، زمینهای برای از سرگیری مذاکرات وجود ندارد.
سخنگوی وزارت خارجه روز گذشته گفت که سفر فرمانده ارتش پاکستان در چارچوب روابط دوجانبه ایران و پاکستان انجام میشود. به گفته بقایی، روابط تهران و اسلامآباد یکی از بهترین دورههای خود را سپری میکند و دو کشور مصمم هستند همکاریهای خود را در زمینههای مختلف گسترش دهند. بقایی همچنین با اشاره به تلاشهای پاکستان برای کاهش تنش در منطقه گفته است اسلامآباد طی چند ماه گذشته برای کمک به کاهش تنشها «مساعی جمیله» انجام داده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از دو مقام منطقهای گزارش داده است که سفر عاصم منیر در چارچوب تلاشهای مستمر اسلامآباد برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا و ترغیب دو کشور به بازگشت به میز مذاکرات انجام شده است. بر اساس این گزارش، پاکستان تلاش میکند در شرایطی که مذاکرات مستقیم متوقف شده، زمینهای برای ادامه مسیر دیپلماتیک ایجاد کند. از سوی دیگر، شبکه تلویزیونی ملی پاکستان اعلام کرده است که سفر منیر و نقوی با هدف دستیابی به راهکاری جامع و پایدار برای کاهش تنشهای جاری در خاورمیانه و پایان دادن به بحرانهای اخیر انجام میشود و اسلامآباد درصدد ارائه نقشه راهی جامع برای تثبیت ثبات و امنیت منطقهای است.
ماموریت منیر
با در نظر گرفتن این موارد، در شرایط فعلی سفر عاصم منیر به تهران را میتوان در چارچوب تلاش برای باز کردن گرهی در روابط ایران و آمریکا ارزیابی کرد و یکی از محورهای اصلی ماموریت منیر، تلاش برای بازگرداندن تهران و واشنگتن به مسیر مذاکره و بررسی سرنوشت «تفاهم اسلامآباد» است. در این میان، یک سناریو میتواند انتقال پیام و فراهم کردن زمینه برای تفاهمی جدید باشد؛ بهخصوص آنکه ایران بازگشت آمریکا به تعهدات پیشین را شرط از سرگیری مذاکرات اعلام کرده است. از سوی دیگر، سفر منیر میتواند حامل پیامهایی درباره شروط و خطوط قرمز دو طرف و حتی نوعی هشدار و اتمام حجت پیش از ورود تنشها به مرحلهای جدید باشد؛ بهویژه در شرایطی که فشارهای آمریکا افزایش یافته و موضوع تنگه هرمز همچنان محل اختلاف است. با این حال، همزمانی این تحرکات دیپلماتیک با ادامه تبادل پیامها، احتمال تلاش برای جلوگیری از تشدید درگیری و رسیدن به یک تفاهم محدود را نیز تقویت میکند؛ تفاهمی که شاید پیش از بازگشت کامل به مذاکرات، بر کاهش تنش و تردد در تنگه هرمز متمرکز باشد.
رایزنیهای جدی درباره تنگه هرمز
در همین شرایط، سید بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، قرار است امروز سهشنبه سوم شهریور وارد تهران شود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرده است که وزیر خارجه عمان در این سفر با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار و درباره موضوعات دوجانبه و منطقهای رایزنی خواهد کرد. به گفته بقایی، سفر البوسعیدی در راستای تقویت همکاریهای دوجانبه ایران و عمان و ادامه مشورتهای مستمر سیاسی میان دو کشور انجام میشود. او همچنین تاکید کرده است که ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، درباره موضوعات مرتبط با این تنگه و مسیرهای تردد نیز گفتوگو خواهند کرد.
باید توجه داشت که موضوع تنگه هرمز همچنان در مرکز مناقشه میان ایران و آمریکا قرار دارد. واشنگتن طی هفتههای اخیر فشارهای اقتصادی و سیاسی خود علیه تهران را افزایش داده و دونالد ترامپ بر ادامه محاصره دریایی ایران تاکید کرده است. در مقابل، ایران نسبت به تداوم محدودیتها و اقدامات آمریکا در ارتباط با تردد دریایی از تنگه هرمز موضع گرفته است. بر اساس توضیحات وزارت خارجه ایران، سفر البوسعیدی علاوه بر روابط دوجانبه، موضوعات منطقهای را نیز دربرمیگیرد و مساله تنگه هرمز و مسیرهای تردد از جمله موضوعات مورد گفتوگو خواهد بود. از دیگر سو، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط سفر وزیر خارجه عمان با سفر عاصم منیر، این ارتباط را رد کرده و گفته که سفر وزیر خارجه عمان ارتباطی با سفر مقامهای پاکستانی ندارد و تقارن آنها صرفا همزمانی است.
پشتپرده حضور دو میانجی در تهران
در مجموع، تهران طی دو روز شاهد رفتوآمد دو مقام ارشد از پاکستان و عمان است؛ پاکستان با ماموریتی که بنا بر گزارشهای رسانهای، بخشی از آن به تلاش برای بازگرداندن ایران و آمریکا به میز مذاکره مربوط میشود و عمان با دستورکاری شامل روابط دوجانبه، مسائل منطقهای و گفتوگو درباره تنگه هرمز و مسیرهای تردد. اگرچه وزارت خارجه ایران میان این دو سفر ارتباط مستقیمی قائل نشده است، اما همانطور که اشاره شد هر دو سفر در شرایطی انجام میشوند که مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا متوقف شده و کانالهای غیرمستقیم همچنان فعال هستند. از این رو، حضور تقریبا همزمان دو میانجی منطقهای در تهران، بار دیگر تحرکات دیپلماتیک پیرامون بحران ایران و آمریکا را در کانون توجه قرار داده و امیدهایی را برای ادامه تلاشها جهت کاهش تنش، بهویژه درباره تنگه هرمز و امکان بازگشت به مسیر مذاکره، ایجاد کرده است.
پیام آمریکا در چمدان ژنرال منیر؟
در چرایی این سفر و اهمیت آن سعید آجرلو، عضو کمیته رسانهای مذاکرات درباره اهداف احتمالی سفر روز گذشته ژنرال عاصم منیر به روزنامه «دنیای اقتصاد» گفت: «با توجه به شرایط فعلی به نظر میرسد که فرمانده ارتش پاکستان، پاسخ آمریکا را برای تهران آورده است. ایران پیشتر شرطهایی را برای بازگشت به یادداشت تفاهم اسلامآباد اعلام کرده بود.» آجرلو با اشاره به اینکه تفاهم با عمان درباره تنگه هرمز نیز در حال مذاکره است، تاکید کرد: «البته ما اعلام کردیم که تفاهم عمان به معنای بازگشایی تنگه نیست و آمریکا باید یکسری شروط را ابتدا انجام دهد. احتمال میرود که ژنرال منیر حامل پاسخ واشنگتن به این شروط باشد.»