امضای تفاهم ورسای با عقب‌نشینی ترامپ

کرمان رصد - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
ترامپ طی دو ماه گذشته در پی دستیابی به توافقی بود که جنگ را پایان دهد، تنگه هرمز را بازگشایی کند و بازارهای جهانی انرژی را به ثبات برساند. این توافق احتمالاً به آن اهداف دست خواهد یافت. اما برخی منتقدان ترامپ استدلال می‌کنند که دادن امتیاز صرفاً برای بازگشت به وضعیت پیش از جنگ، نشان می‌دهد خود جنگ یک اشتباه پرهزینه بوده است.
بازار
ایالات متحده و ایران روز چهارشنبه متن یک توافق موقت را که رؤسای جمهور دو کشور برای پایان دادن به جنگ امضا کرده‌اند منتشر کردند؛ توافقی که همزمان با آن، رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، هشدار داد اگر ایران به تعهدات خود پایبند نباشد، حملات را از سر خواهد گرفت.
تفاهم ورسای؛ از محتوا چه می‌دانیم؟
به گزارش خبرگزاری رویترز، ایالات متحده و ایران روز چهارشنبه متن توافق موقتی را که رؤسای جمهور دو کشور برای پایان دادن به جنگ امضا کرده‌اند منتشر کردند. توافق در حالی اعلام شد که ترامپ تهدید کرد در صورت عدم پایبندی ایران به تعهداتش، حملات نظامی را از سر خواهد گرفت و مقام‌های ایرانی را هدف قرار خواهد داد.
ترامپ که در نشست گروه هفت در فرانسه حضور داشت، همچنین از یکی از توجیهات اصلی خود برای آغاز جنگ عقب نشست و گفت: «منصفانه نیست که ایران موشک‌های بالستیک نداشته باشد.» این در حالی است که او پیش‌تر وعده داده بود این توانمندی را به‌طور کامل از بین ببرد.
ترامپ در یک کنفرانس خبری گفت: «اگر توافق را نقض کنند، به‌شدت آن‌ها را بمباران خواهیم کرد. من نمی‌خواهم چنین شود؛ می‌خواهم به توافق پایبند بمانند.» او همچنین ایرانیان را «مردم باهوش» توصیف کرد؛ درحالی‌که مذاکره‌کنندگان دو کشور طی ۶۰ روز آینده برای دستیابی به یک آتش‌بس دائمی تلاش خواهند کرد. ترامپ ابراز امیدواری کرد که این روند به صلح در خاورمیانه و کاهش قیمت نفت منجر شود.
مقامات تهران درحالی‌که از این توافق استقبال می‌کردند، به این تهدیدهای جدید پاسخی ندادند. همزمان، تصاویری منتشر شد که گفته می‌شود نخستین توافق امضاشده میان یک رئیس‌جمهور آمریکا و یک رئیس‌جمهور ایران از زمان تأسیس جمهوری اسلامی در سال ۱۹۷۹ است.
این توافق، آتش‌بسی را که در ماه آوریل اعلام شده بود، برای ۶۰ روز دیگر تمدید می‌کند؛ از جمله در لبنان، تا دو طرف فرصت مذاکره برای دستیابی به توافق نهایی را داشته باشند. مقام‌های آمریکایی و ایرانی اعلام کردند که دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان این یادداشت تفاهم را به‌صورت دیجیتال و به دو زبان فارسی و انگلیسی امضا کرده‌اند.
وزارت خارجه ایران نیز اعلام کرد که توافق از روز چهارشنبه اجرایی شده است. ترامپ درست پیش از شرکت در ضیافت شام رسمی با امانوئل مکرون در کاخ ورسای این سند را امضا کرد؛ همان مکانی که پیمان ورسای، پایان رسمی جنگ جهانی اول، در آن به امضا رسیده بود.
این یادداشت تفاهم شامل موارد زیر است:
پایان فوری جنگ در تمامی جبهه‌ها، از جمله لبنان؛
ازسرگیری کامل رفت‌وآمد دریایی در تنگه هرمز «بدون دریافت هیچ‌گونه عوارض»؛
پایان محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا؛
لغو تحریم‌های آمریکا علیه ایران؛
آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران؛
ایجاد صندوق سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران پس از جنگ.
قیمت نفت روز چهارشنبه بار دیگر کاهش یافت؛ زیرا بازارها انتظار دارند با بازگشایی تنگه هرمز، عرضه نفت افزایش یابد. نفت برنت به کمتر از ۸۰ دلار رسید که پایین‌ترین سطح آن از آغاز جنگ بود. البته پس از تهدیدهای جدید ترامپ، بخشی از این کاهش جبران شد.
عقب‌نشینی‌های ترامپ
ایران در این توافق متعهد شده است که به سمت ساخت سلاح هسته‌ای نرود؛ تعهدی که تهران دهه‌هاست بر آن تأکید می‌کند. همچنین ایران پذیرفته است ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در داخل کشور رقیق‌سازی کند. ترامپ خواهان انتقال این ذخایر به خارج از ایران بود، اما تهران این درخواست را رد کرد.
با وجود لحن تهاجمی ترامپ، به نظر می‌رسد او به بخش اندکی از اهداف اعلام‌شده خود از جنگ دست یافته است؛ درحالی‌که ایران بیش از گذشته به لغو تحریم‌ها و دریافت میلیاردها دلار منابع مالی نزدیک شده است.
در این توافق:
حکومت جمهوری اسلامی همچنان پابرجا مانده است؛
ذخایر اورانیوم با غنای بالا تسلیم نشده‌اند؛
توان موشکی بالستیک ایران از بین نرفته است؛
حمایت ایران از گروه‌های ضداسرائیلی مانند حزب‌الله لبنان نیز متوقف نشده است.
ترامپ عملاً از وعده فوریه خود مبنی بر نابودی کامل موشک‌های ایران و «ویران کردن صنعت موشکی آن» عقب‌نشینی کرد. او در پاریس به خبرنگاران گفت: «می‌گویم اگر کشورهای دیگر موشک دارند، کمی ناعادلانه است که آن‌ها اصلاً نداشته باشند.»
تردید درباره مراسم امضا در سوئیس
رهبران گروه هفت در نشست خود در شهر اویان-له-بن فرانسه از توافق استقبال کردند. آمریکا پیش‌تر اعلام کرده بود که قرار است روز جمعه مراسم رسمی امضای توافق در خاک سوئیس برگزار شود؛ اما اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در گفت‌وگو با شبکه خبر صداوسیما این موضوع را زیر سؤال برد و گفت: «از آنجا که دو رئیس‌جمهور پیش‌تر توافق را امضا کرده‌اند، هیچ مراسم امضایی در سوئیس برگزار نخواهد شد.»
سران اروپایی نگرانی‌های آمریکا درباره برنامه هسته‌ای ایران را با واشنگتن مشترک می‌دانند، اما هرگز از تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ بدون مجوز سازمان ملل حمایت نکردند. آن‌ها همچنین نگران‌اند که ایران با مقاومت در برابر حملات آمریکا و حفظ کنترل بر تنگه هرمز، نفوذ و قدرت چانه‌زنی بیشتری به دست آورده باشد.
سران فرانسه، آلمان، بریتانیا، ژاپن، ایتالیا، کانادا و آمریکا در بیانیه‌ای مشترک خواستار آتش‌بس فوری در لبنان شدند. یادداشت تفاهم آمریکا و ایران نیز توقف درگیری‌ها میان اسرائیل و حزب‌الله را پیش‌بینی کرده است؛ درگیری‌هایی که هزاران کشته و بیش از یک میلیون آواره برجای گذاشته‌اند؛ بااین‌حال، اگرچه از زمان توافق روز یکشنبه شدت درگیری‌ها کاهش یافته، اما جنگ کاملاً متوقف نشده است. اسرائیل که در مذاکرات حضور نداشت و همچنان بخش‌هایی از جنوب لبنان را در اشغال خود دارد، می‌گوید حق استفاده از زور را برای خود محفوظ می‌داند.
ترامپ از نتانیاهو انتقاد کرد
ترامپ روز چهارشنبه به شکلی نسبتاً ملایم از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، انتقاد کرد؛ کسی که تلاش کرده اسرائیل را از توافق آمریکا و ایران فاصله دهد. اختلاف میان دو مقام عمدتاً بر سر لبنان است. آمریکا خواهان توقف درگیری‌هاست، اما اسرائیل همچنان بر ادامه فشار نظامی بر حزب‌الله تأکید دارد.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «نتانیاهو آدم خوبی است، فقط گاهی کمی بیش از حد هیجان‌زده می‌شود.» او افزود: «ما درباره لبنان یک اختلاف کوچک داریم. من می‌گویم می‌توانی کمی نرم‌تر عمل کنی، بی بی.» ترامپ با استفاده از لقب نتانیاهو ادامه داد: «لازم نیست هر بار که یکی از نیروهای حزب‌الله وارد ساختمانی می‌شود، کل آن ساختمان را خراب کنید.»
رسانه‌های دولتی لبنان از حملات هوایی و توپخانه‌ای تازه اسرائیل به چندین شهرک در جنوب این کشور در طول روز چهارشنبه خبر دادند. منابع امنیتی لبنان نیز اعلام کردند حزب‌الله دو حمله پهپادی علیه نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان انجام داده است، هرچند این گروه مسئولیت آن را رسماً بر عهده نگرفت. اسرائیل بعداً اعلام کرد که در نتیجه دو حمله پهپادی حزب‌الله در جنوب لبنان، پنج نظامی اسرائیلی زخمی شده‌اند.
عدول ترامپ از وعده‌های خود؟
باراک راوید خبرنگار آکسیوس در یادداشتی پیرامون این یادداشت تفاهم نوشت: ترامپ به توافقی با ایران تن داد که از وعده‌هایش فاصله دارد. رئیس‌جمهور ترامپ روز چهارشنبه در یک کنفرانس مطبوعاتی یک‌ساعته از توافق خود با ایران دفاع کرد؛ اما همزمان به نظر می‌رسید معیارهای موفقیت مورد نظر خود را پایین آورده و هشدار داد که اگر مذاکرات هسته‌ای شکست بخورد، ممکن است بار دیگر ایران را بمباران کند.
ترامپ طی دو ماه گذشته در پی دستیابی به توافقی بود که جنگ را پایان دهد، تنگه هرمز را بازگشایی کند و بازارهای جهانی انرژی را به ثبات برساند. این توافق احتمالاً به آن اهداف دست خواهد یافت. اما برخی منتقدان ترامپ استدلال می‌کنند که دادن امتیاز صرفاً برای بازگشت به وضعیت پیش از جنگ، نشان می‌دهد خود جنگ یک اشتباه پرهزینه بوده است.
ترامپ پیش از آغاز جنگ و حتی در روزهای نخست آن، شرایطی بسیار بلندپروازانه برای هرگونه توافق موفق با ایران مطرح کرده بود. این شرایط شامل «تسلیم کامل» ایران و برچیده شدن کامل برنامه هسته‌ای آن بود؛ بدون هیچ‌گونه غنی‌سازی، بدون موشک‌های بالستیک و بدون تأمین مالی نیروهای مورد حمایت در منطقه. ترامپ حتی خواهان آن بود که در انتخاب رهبر نیز نقش داشته باشد.
اما یادداشت تفاهم (MOU) که ترامپ روز چهارشنبه آن را امضا کرد و مقام‌های ارشد دولت آمریکا سرانجام متن کامل آن را در گفت‌وگو با خبرنگاران منتشر کردند، توافقی به‌مراتب محدودتر و متواضعانه‌تر است.
نقطه اختلاف
راوید در همین یادداشت ادامه می‌دهد: در این توافق موارد زیادی وجود دارد که منتقدان می‌توانند به آن حمله کنند. در توافق فقط از ایران خواسته شده است که تنگه هرمز را برای ۶۰ روز بدون محدودیت باز نگه دارد؛ موضوعی که احتمال اعمال عوارض یا محدودیت‌های بعدی را منتفی نمی‌کند. یک مقام ارشد آمریکایی به خبرنگاران گفت چنین اتفاقی رخ نخواهد داد، زیرا کشورهای حوزه خلیج فارس هرگز توافقی را که اجازه چنین کاری بدهد، امضا نخواهند کرد. 
یادداشت تفاهم همچنین خواستار تدوین طرحی برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت بازسازی ایران شده است. ترامپ تأکید کرد که آمریکا هیچ پولی به این صندوق نخواهد پرداخت و مقام‌های آمریکایی توضیح دادند که منظور بیشتر فراهم شدن زمینه سرمایه‌گذاری‌های احتمالی پس از توافق هسته‌ای است؛ برای مثال اجازه دادن به امارات متحده عربی برای ساخت یک نیروگاه در ایران.
با وجود ادعای دولت آمریکا مبنی بر اینکه این توافق کاملاً مبتنی بر اصل «پاداش در برابر عملکرد» است، متن سند نشان می‌دهد تا زمانی که مذاکرات ادامه داشته باشد، ایران از معافیت‌های تحریمی برای فروش آزادانه نفت برخوردار خواهد بود. مقام‌های آمریکایی مدعی شدند که آثار عملی این مسئله محدود خواهد بود، زیرا ایران هم‌اکنون نیز نفت خود را به چین صادر می‌کند.
در یادداشت تفاهم هیچ اشاره‌ای به موشک‌های بالستیک ایران یا حمایت تهران از سازمان‌های و گروه‌های مورد حمایت خود در منطقه نشده است؛ این در حالی است که ترامپ از دوره نخست ریاست‌جمهوری خود اصرار داشت هر توافقی با ایران باید این موضوعات را نیز در بر گیرد. ترامپ گفت: «آن‌ها باید تا حدی موشک داشته باشند، چون دیگران هم دارند. مشکل اصلی موشک‌ها نیستند.»
«توافق مبتنی بر اعتماد متقابل؟»
یک مقام ارشد آمریکایی اعلام کرد که نشست روز جمعه در سوئیس میان هیأتی آمریکایی به ریاست معاون رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، و هیأتی ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، برای ورود به مذاکرات هسته‌ای «بسیار تعیین‌کننده» خواهد بود.
این مقام ادعا کرد که درباره امتیازهای هسته‌ای مورد نظر آمریکا از سوی ایران، نوعی «توافق مبتنی بر اعتماد متقابل» حاصل شده و واشنگتن ظرف «چند روز یا چند هفته» خواهد فهمید که آیا تهران واقعاً قصد اجرای آن را دارد یا نه.
برخی اعضای ارشد تیم ترامپ، از جمله جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، به‌شدت نسبت به آمادگی ایران برای اجرای چنین تعهداتی تردید دارند. این مقام آمریکایی افزود: «اگر به این نتیجه برسیم که آن‌ها فقط وقت‌کشی می‌کنند و ما را سر می‌دوانند، خیلی سریع این روند را متوقف خواهیم کرد و با شدت بسیار بیشتری فشارها را بر آن‌ها افزایش خواهیم داد.»